واکاوی علل خودکشی دستیاران پزشکی سال 1402- 1400

نویسندگان
doi
10.22034/42.1.6
چکیده

خودکشی به معنای پایان دادن به زندگی خود توسط خود شخص است که بسیاری از دلایل روانی، اجتماعی یا شخصی برای آن مطرح است . موضوع اقدام به خودکشی و افکار خودکشی در بین دستیاران پزشکی در سال 1400-1402 ، یکی از مهم ترین دغدغه های تمامی مسئولین و دست اندرکاران دستگاه های تصمیم ساز حوزه سلامت کشوری بوده است . سازمان نظام پزشکی کشور بدلیل قباحت مضاعف مقوله خودکشی در سطوح بالای فراگیری دانش در محیط های دانشگاهی و در بیمارستان ها اقدام به برگزاری جلسات و تشکیل کارگروه تخصصی با حضور دستگاه های تصمیم گیر و تصمیم ساز از جمله دادستانی کل کشور، پزشکی قانونی، انجمن علمی روانپزشکان، انجمن مددکاری اجتماعی،کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی و دفتر مشاوره و سلامت اجتماعی وزارت بهداشت و گروه جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران را در اولویت کاری خود قرار داد . این مقاله گزارشی از اهم اقدامات انجام شده در این راستا می باشد و مشخص گردید معطوف کردن تمامی علل خودکشی دستیاران به فشار اقتصادی موجه نیست و لزوم آسیب شناسی معضل فوق و بررسی وضعیت سلامت روانی دانشجویان و دستیاران پزشکی متعاقب برنامه ملی 10 ساله پیشگیری از خودکشی توسط وزارت بهداشت ضروری است . بنابر مطالعات گروه روانپزشکی پزشکی قانونی وضعیت سلامت روان کشور در سال های اخیر با شیب بسیار تندی نزولی شده و به موازات آن، سلامت روانی دستیاران و پزشکان نیز متأثر گردید . روند خودکشی منجر به مرگ در زنان و مردان در دنیا در 20 سال اخیر کاهشی است و از 14 به 9 در صد هزار رسیده است اما در ایران شاهد روند صعودی بوده و هم اکنون 4/7 در صدهزار است . بنابر گزارش پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت، آمار مستندی از ارقام افکار خودکشی در جامعه پزشکی و دستیاران نداریم . در آماری از کشور آمریکا، درگروه پزشکی، زنان %250 بیشتر از جامعه و مردان %70 بیش از جامعه عمومی اقدام به خودکشی می کنند . اگرچه خودکشی منجر به مرگ در زنان و مردان پزشک در آمریکا برابر و جمعا سالانه 300 تا 400 مورد است . در کشورهای توسعه یافته این آمار در دوران دستیاری با جامعه پزشکی تفاوت چندانی ندارد . اگر نسبت جمعیت پزشکان ایران و آمریکا را در نظر بگیریم و فکر کنیم نرخ خودکشی در ایران و آمریکا برابر است انتظار ما ثبت سالانه 25 تا 30 مورد خودکشی منجر به مرگ در جامعه پزشکی ایران است . متأسفانه در دو سال اخیر این آمار بیشتر از حد انتظار بوده است . لذا نیاز به تحقیقات مستند برای بررسی شدت و حدت موضوع می باشد . رشته پزشکی در میان 6 شغل با ریسک بالای میزان خودکشی محسوب می شود و 5/2 برابر میانگین جامعه در این گروه اقدام به خودکشی و تا 7 برابر میانگین جامعه خودکشی منجر به مرگ انجام می گردد . میانگین شیوع افکار خودکشی در دانشجویان پزشکی ایران از میانگین جهانی فراتر رفته و در مقایسه با نرخ جهانی 11/1 درصد به 24/4 درصد رسیده است است و پزشکان مرد %40 بیشتر و پزشکان زن %130 بیشتر از جمعیت عمومی در معرض افکار خودکشی بوده اند ( رضائیان، متخصص پیشگیری از خودکشی، 2017). در جمع بندی اهم چالش ها و مشکلات دوره دستیاری که توسط ایشان ابرز شده است، می توان به موارد زیر اشاره نمود : الف . مشکلات آموزشی : عدم وجود قانون مصوب رسمی آموزشی - خدمتیِ دستیاری عدم وجود سقف تعداد ویزیت و پروسیجر ( مداخلات درمانی ) در هر نوبت کاری ( گاها خارج از توان انسانی ) شروط غیر قانونی در تعهدات اخذ شده در دوره دستیاری عدم اجرای عملیاتی آیین نامه مصوب دستیاری در بخش ه ها در بیمارستان های آموزشی ب . مشکلات اجرایی : کار زیاد درمانی (70 تا 50 برابر سایر مشاغل ) در مراکز آموزشی با تعداد بالای بیماران تعدد کشیک های شبانه و خسته کننده برخورد نامناسب ارباب رجوع و هجمه فیزیکی و عدم حمایت حقوقی برخورد دور از شأن پرسنل، اساتید و حتی دستیاران ارشدتر عدم رعایت ضوابط میزان کار، تعداد کشیک ها، مرخصی استحقاقی، ... افسردگی، فرسودگی شغلی، خودارزشمندی پایین، عدم درمان مشکلات روانشناختی ... مشکلات اخلاقی دستیار ( مصرف مواد و الکل، مشکلات زناشویی و ارتباطی، ....) دعاوی قصورپزشکی ج . مشکلات اقتصادی و معیشتی : حقوق الزحمه بسیار پایین و غیر قابل قبول برای امرار معاش عدم امید به آینده کاری و شغلی با تجربه وضعیت بسیار نامناسب نیروهای طرحی هزینه ی سنگین انصراف از تحصیلی عدم برخورداری از بیمه و عدم محاسبه سابقه فعالیت دستیاری به عنوان سابقه کار تأخیر یا عدم پرداخت کارانه ها ماحصل برگزاری این جلسات ارائه پیشنهادات زیر مطرح گردید : - تصویب قانون رسمی و تبدیل دستیاری به شغل و مشمولیت قانون کار ( اِعمال بیمه و پرداخت حقوق مناسب و ...) - حذف جریمه انصراف از دستیاری ( با استناد بر رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 2134 مورخ 20/7/1400 - مبنی بر ابطال اخذ تضامین و وثایق از دستیاران ) - ایجاد راهکاری جهت داشتن ضمانت اجرایی آیین نامه دستیاری و بخشنامه ها - ایجاد راهکاری مناسب با ضمانت اجرایی برای جلوگیری از رفتارهای دور از شأن دستیاران - تأمین امکانات اقامتی به خصوص برای دستیاران متأهل در مجاورت مراکز آموزشی - درمانی به قید فوریت - تشکیل کمیته سلامت روان دستیاران و پزشکان طرحی - ترغیب به ورود پزشکان به رشته های مورد نیاز کشور از جمله بیهوشی - اطفال - داخلی - طب اورژانس _ جراحی و ... - به کارگیری روند یکنواخت در پرداخت کارانه به دستیاران و ضرورت انجام بیمه تامین اجتماعی . - تقویت برنامه حمایت روانی و تقویت ارتباط با دستیاران ( مجازی و حضوری ) و انجام غربالگری های اختیاری - تلاش جهت بهبود دیدگاه جامعه از جامعه پزشکی در فضای رسانه ای کشور - نظارت بیشتر در ارزیابی سلامت روان اعضای هیأت علمی در زمان جذب در راستای پیاده سازی پیشنهادات فوق برنامه عملیاتی در سازمان نظام پزشکی نوشته شده و امید است با پیاده سازی آن بتوانیم شاهد کاهش آمار خودکشی باشیم .