فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برنامه درسی همچون نقشه‌ای هوشمند، مسیر یادگیری دانشجویان در آموزش عالی را روشن می‌سازد و در شکل‌دهی دانش، مهارت‌ها و نگرش‌های آنان نقش بی‌بدیلی ایفا می‌کند. این مسیر نه تنها دانشجویان را در حوزه تخصصی خود توانمند می‌سازد، بلکه آن‌ها را برای روبه‌رو شدن با چالش‌های واقعی زندگی و ایفای نقش مؤثر و آگاهانه در جامعه آماده می‌کند، گویی تجربه‌های آموزشی و زندگی روزمره در هم تنیده و هویت حرفه‌ای آنان را می‌سازد. از این رو هدف این پژوهش، واکاوی درک و برداشت اعضای هیئت علمی از مفهوم برنامه درسی زیرزمینی در آموزش عالی بود. این پژوهش با رویکرد تفسیری و روش پدیدارنگاری انجام شد و برای این منظور، ۱۹ نفر از اعضای هیئت علمی به‌صورت هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند تا گستره‌ای متنوع از تجربیات و دیدگاه‌ها منعکس گردد. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق صورت گرفت و تحلیل داده‌ها با استفاده از شیوه کدگذاری سه مرحله‌ای باز، محوری و گزینشی انجام شد، تا لایه‌های معنادار تجربه‌های مشارکت‌کنندگان به‌روشنی آشکار گردد. یافته‌های پژوهش نشان داد که ماهیت برنامه درسی زیرزمینی در آموزش عالی، دربرگیرنده مجموعه‌ای پیچیده و چندلایه از ویژگی‌هاست: ضمنی و ناگفته، غیررسمی و فاقد ساختار صریح، وابسته به زمینه و فرهنگ، سرشار از بار عاطفی و احساسی، درهم‌آمیخته با قدرت و سلسله‌مراتب، تجمیعی و ماندگار و در عین حال ظریف و ناخودآگاه . همچنین آثار و پیامدهای برنامه درسی زیرزمینی در آموزش عالی گسترده و چندوجهی است. این برنامه فراتر از چارچوب رسمی، موجب استانداردسازی تفکر انتقادی، تقویت روحیه کارآفرینی، پرورش شخصیت آکادمیک و هویت حرفه‌ای، و گسترش هوش عملی یا همان هوش خیابانی می‌شود. افزون بر این، مهارت‌های رهبری و ابتکار عمل را تقویت می‌کند، حس هویت و غرور نهادی را پرورش می‌دهد، امکان مواجهه با دیدگاه‌ها و ارزش‌های گوناگون را فراهم می‌آورد و ذهن‌آگاهی و تکنیک‌های مدیریت استرس را به‌طور ملموس ارتقا می‌بخشد.