تحلیل و نقد تمایز گردآوری/ داوری در روششناسی علم دینی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه معاصر، دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین
2 دانشیار فلسفه و کلام اسلامی، گروه معارف اهلالبیت علیه السلام، دانشگاه اصفهان
doi
0695چکیده
یکی از دیدگاهها در باب علم دینی، کاربست تمایز میان مقام گردآوری و مقام داوری در این مسئله است. در این دیدگاه، مقام گردآوری فرایندی است که محقق از طریق آن به فرضیههای جدید میرسد و در مقام داوری، درستی آن فرضیه مورد ارزیابی و سنجش قرار میگیرد. این تمایز در جهت ارائه راهحلی درخصوص استفاده از پیشزمینههای نظری در فرایندهای علمی از سوی برخی فیلسوفان علم تجربی مطرح شد. تحت تأثیر آرای فیلسوفان موافق این تمایز در فلسفه علم، این تمایز در روششناسی دینپژوهی نیز اخذ گردید. بر مبنای چنین مرزبندی دوگانه، دخالت مؤلفههای دینی در مقام داوری منتفی بوده و دینیبودن علم مربوط به مقام گردآوری است. این نظریه، از آن جهت که از متقنبودن علم دفاع میکند، دیدگاه سودمندی است؛ اما از جهتی که مؤلفههای غیرمعرفتی را در مقام داوری و توجیه نقشآفرین نمیداند، دارای اشکالاتی است. به این دیدگاه، سه نقد عمده وارد است: 1. نقد وجود این تمایز در علم، بهویژه مطالعات دینی؛ 2. درهمتنیدگی مقام گردآوری و داوری در جریان تولید علم دینی؛ 3. دخالت مؤلفههای غیرمعرفتی در هر دو مقام گردآوری/ داوری علم دینی و نه صرفاً در مقام گردآوری. هدف این پژوهش، تبیین و ارزیابی قوتها و ضعفها کاربست این تمایز در علم دینی است.
