صناعات خمس ارسطویی و روشهای دعوت قرآنی
نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین
doi
0292چکیده
برهان، خطابه و جدل سه تا از صناعات پنجگانة ارسطویی است. ارسطو و منطقدانان مسلمان بهدقت و تفصیل آنها را از لحاظ ماده و صورت و هدف و نتیجه بیان نمودهاند. روشهای دعوت قرآنی در سورة نحل بهترتیب چنین آمده است: حکمت، موعظة حسنه و جدال احسن. معنای این سه کلمه هم با تحقیق در عرف قرآن آشکار است. برخی منطقدانان و بعضی از مفسران مسلمان سه روش یادشده را با سه فن ارسطویی منطبق دانستهاند. عدهای این روشها و آن سه فن را کاملاً یکی محسوب کردهاند و بعضی- خصوصاً با نظر به قید حسنهبودن موعظه و احسنبودن جدل ـ به انطباق جزئی قایل شدهاند. در این مقاله دیدگاه منطقدانان و مفسران یادشده بعد از گزارش مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفتهاند و حاصل این سنجش و ارزیابی چنین است که حکمت مبتنی بر برهان است؛ یعنی سخن حق مطابق با واقع است، ولی نه اینکه هر سخن حق مطابق با واقعیت حکمت است و جدل احسن با جدل ارسطویی انطباق جزئی دارد و موعظة حسنه را با خطابه هیچ نسبتی نیست.
