فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گیاه دارویی نیل (Indigofera tinctoria L.) متعلق به خانواده بقولات است. این گیاه به طور گسترده در مناطق گرمسیری جهان پراکنده شده است و قرن‌ها به‌عنوان منبع اصلی رنگ نیلی مورد کشت قرار گرفته و ارزش داروئی بالایی دارد. نیل دارای خواص درمانی بی‌شماری از جمله ضدالتهاب، کاهش‌دهنده چربی خون، محافظت‌کننده عصبی، ضد آلرژی، محافظ کبد و ضد‌گرفتگی ماهیچه است. غربالگری فیتوشیمیایی گیاه نیل وجود چندین ماده شیمیایی فعال زیستی از جمله تانن‌ها، ساپونین‌ها، فنل‌ها، فلاونوئیدها، ترپنوئیدها، آلکالوئیدها، استروئید و مواد معدنی (کلسیم، فسفر، پتاسیم، آهن، منیزیم، روی، سدیم و غیره) را نشان می‌دهد. نیل همچنین حاوی عناصر مس، منگنز، کبالت، مولیبدن، ویتامین‌ها و اسیدهای چرب است. کاربرد محرک‌های زیستی در راستای تولید فرآورده‌های زیستی سازگار با محیط‌ زیست و در پیوند با کشاورزی نوین می‌تواند سبب افزایش رشد کیفی و کمی گیاهان داروئی و کاهش اثرات تنش‌های محیطی بر آنها شود. ازآنجا که محرک‌های کیتوزان و کاراگینان بر خواص مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی برخی از گیاهان اثر مثبت دارد، هدف از این مطالعه بررسی تأثیر سطوح مختلف کاراگینان و کیتوزان بر شاخص‌های مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی گیاه نیل بود.مواد و روش‌ها: این آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار با شرایط گلدانی در آزمایشگاه پژوهشی دانشکده علوم دانشگاه زابل در سال 1400 اجرا گردید. در ادامه اثر سطوح مختلف کاراگینان (در چهار سطح 0، 100، 200 و 300 پی‌پی‌ام) و کیتوزان (در سه سطح 0، 200 و 400 پی‌پی‌ام) بر صفات مورفولوژیک از جمله وزن تر، وزن خشک، شاخص‌های برگ و برخی شاخص‌های فیتوشیمیایی شامل رنگیزه‌های فتوسنتزی، فنل کل، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و فعالیت آنزیم‌ فنیل‌آلانین‌آمونیالیاز سنجش شد. تجزیه واریانس داده‌ها با استفاده از نرم‌‌افزار آماری SAS نسخه 9.1 انجام شد. جهت انجام مقایسه میانگین از روش چند دامنه‌ای دانکن در سطح احتمال 5 درصد استفاده شد.یافته‌ها: نتایج آنالیز واریانس داده‌ها نشان داد شاخص‌های مختلف از جمله: وزن تر، شاخص‌های برگ، محتوای کلروفیل a و b، کارتنوئید، محتوای فنل کل، فلاونوئید، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و ‌میزان آنزیم‌ فنیل‌آلانین‌آمونیالیاز تحت تأثیر محلول‌پاشی با محرک زیستی کاراگینان و کیتوزان قرار گرفت. به‌طوری ‌که بیشترین میزان طول برگ (2.5 سانتی‌متر)، عرض برگ (1.35 سانتی‌متر)، سطح برگ (1.89 سانتی‌مترمربع) و تعداد برگ (7.3) در تیمار محلول‌پاشی توأم با کاراگینان 200 پی‌پی‌ام + کیتوزان 400 پی‌پی‌ام مشاهده گردید. بلندترین ارتفاع ساقه (6.1 سانتی‌متر) از تیمار کاراگینان 300 پی‌پی‌ام + کیتوزان 400 پی‌پی‌ام سنجش شد. بیشترین وزن تر و خشک به‌ترتیب با مقادیر 7.34 و 0.133 گرم از تیمار کاراگینان 100 پی‌پی‌ام + کیتوزان 200 پی‌پی‌ام اندازه‌گیری شد. بیشترین میزان کلروفیل a، کلروفیل b و کلروفیل کل در تیمار محلول‌پاشی توأم با کاراگینان 200 پی‌پی‌ام + کیتوزان 200 پی‌پی‌ام سنجش شد. گیاهان تیمارشده با کاراگینان 300 پی‌پی‌ام + کیتوزان 400 پی‌پی‌ام بالاترین میزان فنل کل، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و آنزیم فنیل‌آلانین‌آمونیالیاز را داشتند.نتیجه‌گیری: به‌طور کلی اثر محرک‌های زیستی بسته به نوع و غلظت محرک و نوع گونه گیاهی متفاوت است. بر اساس نتایج این مطالعه، محرک‌های زیستی کاراگینان و کیتوزان در غلظت‌های بالاتر از 200 پی‌پی‌ام ‌عنوان محرکی مناسب جهت افزایش رشد و تولید متابولیت‌های ثانویه پیشنهاد می‌شود. تیمار کاربرد هم‌زمان کاراگینان (300 پی‌پی‌ام) و کیتوزان (400 پی‌پی‌ام) موجب بهبود خصوصیات فیتوشیمیایی گیاه دارویی نیل گردید.