بررسی نقش و جایگاه اخلاق در اندیشه های اقتصادی آدام اسمیت

نویسندگان
doi
10.22091/ise.2026.14913.1125
چکیده

اکثر مفسران تاریخ عقاید اقتصادی معتقدند که اقتصاد مدرن با آدام اسمیت آغاز شد. دلایل هر یک برای اثبات ادعایشان متفاوت است. بسیاری کتاب ثروت ملل اسمیت را به عنوان یک اثر بنیادین می‏دانند؛ چون به عقیده آنان با انتشار این اثر بود که علم اقتصاد محض شروع شد و به طور واضح از علوم مذهبی و اخلاق جدا شد. این تفسیر در طول قرن بیستم متداول شد ولی از دهه‏های پایانی این قرن، عقیده مذکور توسط گروهی از اقتصاددانان مورد مخالفت قرار گرفته است. این گروه اسمیت را عضوی از سنت اخلاقی اقتصاد سیاسی می‏دانند که پیشینه آن به یونان باستان برمی‏گردد. در این راستا، هدف از نگارش مقاله حاضر، بررسی نقش و جایگاه اخلاق در اندیشه‌های اقتصادی آدام اسمیت با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی است. از این رو با تکیه بر روش کتابخانه‌ای و از طریق منابع موجود درباره اندیشه‌های آدام اسمیت، از جمله مطالعه سه مورد شامل: الف) زندگانی اسمیت؛ ب) تأثیرپذیری اسمیت از اساتید و دوستان معاصر؛ و ج) کتاب‏های اسمیت شامل نظریه احساسات اخلاقی و ثروت ملل، جنبه‏های اخلاقی عقاید اقتصادی اسمیت استخراج و مورد تجزیه و تحلیل قرار می‏گیرد. نتایج حاصل گویای آن است که برخلاف دیدگاه رایج در قرن بیستم، آدام اسمیت نه تنها بیگانه با اخلاق و نقش آن در اقتصاد نبوده است، بلکه خود مدافع آن بوده و به لزوم توجه به اخلاق در اقتصاد تأکید داشته است.