فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

میرزا آقاخان کرمانی از ناقدان سنت‌شکن و از نخستین روشنفکرانی بود که در مشروطیت نام و آوازه‌ای یافت. او تحصیلات دینی و سنتی داشت، اما به‌خاطر مواجه‌شدن با اندیشه­های مدرن و سنتی، رویکردهایی انتقادی نسبت به دنیای سنتی عصر و تاریخ آن داشت؛ ازاین‌رو با حاکمان شهرهای کرمان و اصفهان دچار چالش شد و راه به تهران وسپس عثمانی کشید ودر آنجا ضمن فعالیت فراوان درنهایت جان بر سر تهمت قتل ناصرالدین‌شاه گذاشت. او نسبت به هر موضوعی که نسبتی با دنیای مدرن و یا ایران باستان نداشت، لحنی انتقادی و گزنده درپیش گرفت؛ حال، مسئله این است که نگاه و نگرش انتقادی کرمانی نسبت به تاریخ ایران و به‌ویژه تاریخ صفویه که آن را در راستای تاریخ غیرفرخندة دورة اسلامی می‌شمرد ، چیست؟ و در این میان حکومت صفوی را چگونه تصور و مشخصات و نتایج حاصل از آن را چگونه صورت‌بندی کرده است؟ نگارنده با رویکرد توصیفی – تحلیلی به ایـن نتیجـه می‌رسد که کرمانی باوجود انتقادات تند وگزنده، فاقد ایده­ای منسجم و حتی محققانه است؛ او در بررسی تاریخ صفویه لحن انتقادی خود را با رویکردی تک‌ساحتی، ساده‌انگارانه و سطحی بیان کرد. به‌نظر علت اصلی رویکرد کرمانی نوعی آشفتگی فکر تاریخی در نقد و نداشتن شناخت درست از تاریخ به معنای بررسی محققانة آن است؛ به زعم او، صفویه به عصر جدید نزدیک بودند، اما به‌خاطر خرافات قادر به همسانی با غرب نشدند. این‌گونه موضع‌گیری در قبال مسئله بسیار سطحی و ناشی از بی‌توجهی به مسائل بنیادی آن ناهمسانی است. او در بررسی وجه خرافی صفویه متوجه آن نشدکه خرافات علت و عاملیت نداشت؛ بلکه خود معلول بستری عمیق‌تر بود.