فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مهم‌ترین نیازهای فیزیولوژیک بشر و در اصول هر موجود زنده­ای، نیاز به غذا است که فقدان آن می­تواند باعث بیماری و سرانجام مرگ آن‌ها شود. در دورة قاجار با توجه به خشکسالی­ها و قحطی­های رخ داده، دغدغة نخست بیشتر ایرانیان به‌ویژه طبقات محروم و فرودست جامعه، نان و خوراک بوده است، اما عده­ای از اعیان و اشراف، که دلواپسی از بابت تأمین خوراک خود نداشتند، بیشتر درپی آن بودند تا از طریق امر خوراک و غذا، تشخّص ذاتی خود را به دیگر اقشار نشان دهند. این پژوهش درپی آن است تا با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از نظریة هرم نیاز مزلو، که نیازهای بشر را به‌صورت هرمی طبقه­بندی و اولویت­بندی کرده و معتقد است تا زمانی که یک نیاز مقدّم و اساسی­تر برطرف نشود نیازهای پس از آن مورد توجه انسان قرار نخواهند گرفت، پاسخی مناسب و درخور برای پرسش­های ذیل بیابد: نگاه طبقات فرودست جامعة ایرانی در عصر قاجار به مقولة خوراک چه بوده است؟ نگرش طبقات فرادست نسبت به همین امر چگونه بوده است؟ یافته­های پژوهش نشان می­دهد که فرودستان محروم از نان و خوراک و گرفتار در قید و بند این نیاز فیزیولوژیک، فرصت یا علاقه­ای برای توجه به جلب احترام دیگران و رعایت شأن خود از طریق رعایت تشریفات، تزئینات و تجملات در سفره نداشته و به سادگی، ارزانی و استفادة فوری از خوراک برای رفع نیاز گرسنگی روی می­آوردند، اما برعکس فرادستان که نیاز غذایی خود را برآورده می­دیدند، برای جلب احترام دیگران و نشان‌دادن شأن، منزلت و تشخّص خود به رعایت تشریفات در پذیرایی­ها و به‌کاربردن تزئینات و تجملات و ذائقة هنردوستی و زیباپسندی در سفره­های غذایی خود مبادرت می­ورزیدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فرودستان محروم از نان و خوراک، و گرفتار در قید و بند این نیاز فیزیولوژیک، فرصتی یا علاقه‌ای برای توجه به جلب احترام دیگران و رعایت شأن خود از طریق رعایت تشریفات، تزئینات و تجملات در سفره نداشته و به سادگی، ارزانی و استفاده فوری از خوراک برای رفع نیاز گرسنگی روی می‌آوردند، اما برعکس فرادستان فاقد نیاز غذایی، برای جلب احترام دیگران و نشان دادن شأن، منزلت و تشخّص خود به رعایت تشریفات در پذیرایی‌ها و بکار بردن تزئینات و تجملات و ذائقه هنردوستی و زیباپسندی در سفره‌های غذایی خود مبادرت می‌ورزیدند.