فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحولات مربوط به وضعیت اقلیت‌های دینی در ایران عصر قاجار، از برهم‌کنشی عوامل داخلی و مداخلات خارجی اثر پذیرفته ‌ اند . گسترش نفوذ قدرت‌های اروپایی و ارتباطات فزایندة ایران با آنان، زمینة تازه‌ای برای بازتعریف موقعیت اقلیت‌ها فراهم ساخت؛ در این میان، نقش دولت انگلستان ـ به‌واسطة ارتباط تاریخی و منافع خود در قبال جامعة زرتشتیان هند (پارسیان) ـ از برجستگی ویژه‌ای برخوردار شد. این پژوهش با هدف بررسی نقش انگلستان در لغو جزیة زرتشتیان عصر قاجار انجام شده است. پرسش محوری آن است دولت انگلستان در فرایند لغو جزیه چه نقشی ایفا کرد و از چه ابزارها و سازوکارهایی بهره گرفت؟ این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایة اسناد آرشیوی، روزنامه‌های دورة قاجار و منابع تاریخی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که باوجود اهمیت عوامل داخلی، فشار پیوسته و هماهنگ انگلستان‌ـ از طریق دیپلماسی رسمی و نیمه‌رسمی، صدور معرفی‌نامه‌ها، حمایت‌های میدانی، رایزنی دیپلماتیک و ایجاد نوعی پوشش حمایتی سیاسی‌ـ نقشی مؤثر در اقناع دولت قاجار برای لغو جزیه ایفا کرد.