مطالعه تطبیقی نظام حقوقی مدیریت پسماند و پساب در ایران و آلمان با تأکید بر اصول حکمرانی خوب

نویسندگان
doi
10.22080/lps.2026.30519.1823
چکیده

مدیریت پسماند و پساب یکی از چالش‌های اساسی زیست‌محیطی و حکمرانی پایدار در جوامع معاصر است که مستقیماً با سلامت عمومی، توسعه پایدار و حفاظت منابع طبیعی ارتباط دارد. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، قوانین و مقررات مرتبط با پسماند و پساب در ایران و آلمان را با تأکید بر اصول حکمرانی خوب شامل شفافیت، پاسخ‌گویی، مشارکت عمومی، کارایی، حاکمیت قانون، عدالت و پایداری مورد بررسی قرار می‌دهد. روش تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی، بررسی قوانین داخلی، دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا و گزارش‌های بین‌المللی مرتبط است. یافته‌ها نشان می‌دهد که آلمان با بهره‌گیری از سیاست‌های اقتصاد چرخشی، ایجاد نظام یکپارچه پایش و داده‌های محیط‌زیستی، تقسیم وظایف نهادی شفاف، ضمانت‌اجراهای مؤثر و مشارکت گسترده شهروندان و سازمان‌های مردم‌نهاد، توانسته عملکردی پایدار، کارآمد و اثرگذار در مدیریت پسماند و پساب ایجاد کند. در مقابل، ایران با وجود تصویب قوانین متعدد مانند قانون مدیریت پسماند و قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، در مرحله اجرا با چالش‌های جدی از جمله تداخل وظایف نهادی، نبود سامانه جامع پایش، کمبود منابع مالی و تجهیزات شهرداری‌ها، ضعف ضمانت‌اجراها و مشارکت محدود شهروندان مواجه است. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد که اصلاح ساختار قانونی و نهادی، تقویت نظارت و ضمانت‌اجرا، افزایش مشارکت اجتماعی، و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به همراه الهام‌گیری از تجربه آلمان و استانداردهای اتحادیه اروپا، می‌تواند چارچوبی کارآمد و پایدار برای مدیریت پسماند و پساب در ایران فراهم سازد. این پژوهش بر اهمیت بازنگری قوانین و ایجاد سیاست‌های مبتنی بر شواهد و داده تأکید دارد و نشان می‌دهد که حکمرانی خوب زیربنای تحقق مدیریت پایدار محیط زیست است.