مبانی انسان‏ شناختی علم سیاست اسلامی در قرآن کریم از منظر علامه طباطبایی (ره) و دستاوردهای آن در تولید این دانش

نویسندگان

1 استادیار گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. sbaqeri86@yahoo.com

doi
چکیده

علم سیاست مبتنی بر مبانی مختلفی ازجمله مبانی انسان‎شناختی است که طبعاً از منظر قرآن کریم، دارای تحلیل و تفسیری ویژه و برخاسته از جهان­ بینی الهی می­ باشد و آن را از علم سیاست سکولار جدا می­ سازد؛ دانشی که بریده از وحی و انسان ­محور است. این نوشته می ­کوشد با مراجعه به آیات قرآن کریم و برداشت ­های تفسیری علامه طباطبایی به این پرسش اصلی پاسخ دهد که مبانی انسان ‏شناختی علم سیاست کدام است و التزام به آنها چه لوازم و دستاوردهایی در جهت تولید دانش اسلامی- بومی سیاست در پی می ­آورد. در پاسخ، بر این فرضیه تأکید شده است که با توجه به شاخص‌‌های دانش بومی مطلوب و مبانی انسان‏ شناختی مانند کرامت، آزادی همراه با مسئولیت، فضیلت ­خواهی، جاودانگی و خردورزی که از قرآن کریم و تفسیر المیزان قابل برداشت است، می ­توان به دستاوردهایی متفاوت از حیث روشی، بینشی و کارکردی دست یافت. از حیث روش، اندیشور سیاست می­تواند علاوه بر استفاده از روش تجربی، از روش اجتهاد جامع و فراگیر به کشف زوایای پیدا و پنهان متون اسلامی بپردازد. در عرصۀ بینشی، زمینه ­ها و بسترهای شایسته ­ای برای رسیدن به نگرش جامع و جامعه­ نگر به آموزه ­های دینی فراهم می­شود تا در نگرشی واقع ­گرایانه این آموزه ­ها برای حل مشکلات سیاسی- اجتماعی نقش بازی ­­کنند. دستاورد کارکردی آن مبانی به این نحو است که با درنظرگرفتن هدف و رویکرد استکمالی انسان به سوی سعادت، هدف و موضوع دانش سیاسی اسلامی صرفاً قدرت برای قدرت نیست، بلکه قدرت برای هدایت انسان و حرکت او در جهت سعادت دنیوی و اخروی است. طرح این مبانی و پیامدهای آن، گامی آغازین برای حرکت به سوی دانش سیاست اسلامی و مرزکشی شفاف با رقبای خود است.