تحلیل گفتمان ترجمۀ مطبوعاتی بر مبنای رویکرد گفتمانی-تاریخی رایزیگل و وداک، مورد مطالعه: بازنمایی مواضع هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران در الوفاق

نویسندگان
doi
10.22034/imrl.2025.524295.1313
چکیده

نقش ترجمه در نگارش خبر، معمولاً به انتقال نقل‌قول‌ها و یا مواضع محدود می‌شود. بااین‌حال، وقتی ترجمه‌ای از یک نقل‌قول صورت می‌پذیرد و وارد نظام رسانه‌ای می‌شود و در اختیار کاربران قرار می‌گیرد، می‌تواند به عنوان سخنی که گفته‌شده، تثبیت و پذیرفته گردد؛ بنابراین نقش ترجمه در رسانه‌ها با وجود محدودیت دامنه، تأثیرگذار است. بااین‌وصف، پژوهش حاضر بر شیوه‌های مرسوم ترجمه در رسانه‌های خبری که تأمین‌کنندۀ محتوای اخبار هستند، متمرکز بوده و هدف از آن، تحلیل مواضع هسته‌ای آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، و حسن روحانی، رئیس‌جمهور اسبق، در روزنامۀ الوفاق است. گفتمان‌کاوی ترجمۀ مواضع مذکور با توجه به بافت‌های تاریخی، سیاسی و اجتماعی تولید و تعبیر گفتمان‌ها و نیز بافت‌های موقعیتی نقل‌قول‌های هسته‌ای، کاربست رویکرد گفتمانی-تاریخی را ضروری می‌سازد. رایزیگل و وداک در چهارچوب رویکرد یادشده از راهبردهای ارجاعی، اسنادی، استدلالی، زاویه‌سازی، و پررنگ‌سازی و کمرنگ‌سازی و نیز ابزارهای زبانی منتسب به هریک نام برده‌اند. هریک از این راهبردها ناظر به تحلیل بخشی از مواضع گفتمان‌مدار کنشگران اجتماعی است. روش انجام پژوهش، توصیفی‌تحلیلی با رویکرد ترجمۀ غیرمقابله‌ای است. نتایج پژوهش نشان داد که راهبردهای ارجاعی، اسنادی و استدلالی در مواضع ترجمه‌شدۀ کنشگران مورد استناد همانند مواضع آن‌ها به زبان فارسی، اصلی و سایر راهبردها، یعنی زاویه‌سازی، پررنگ‌سازی و کمرنگ‌سازی جانبی هستند.