تبیین پویایی قدرت بازاری در صنعت لبنیات
نویسندگان
1 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، همدان، ایران
doi
10.30473/jier.2026.77346.1530چکیده
صنعت لبنیات ایران با ساختار انحصار چندجانبه، همواره شاهد تعاملات راهبردی پیچیدهای میان بنگاههای بزرگ است که مدلهای کلاسیک و ایستا قادر به تبیین دقیق ابعاد آن نیستند؛ بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش حاضر واکاوی رفتارهای بلندمدت بنگاهها در مواجهه با رقبا با بهرهگیری از نظریات نوین در بستر بازیهای تکرارشونده است. هدف این مطالعه، تحلیل کاربردی استراتژیهای «صفر-تعیینکننده (ZD)» در قالب بازی کورنو برای شش برند اصلی این صنعت است تا چگونگی اثرگذاری این راهبردها بر تعادل بازار و سودآوری بنگاهها مشخص شود. روش تحقیق مبتنی بر مدلسازی ریاضی و کالیبراسیون عددی بر اساس دادههای بازار خردهفروشی در سال ۱۴۰۲ است که طی آن پنج سناریوی کلیدی در بازار شیر و پنیر مورد آزمون قرار گرفت. یافتهها نشان داد که در استراتژی اقتدارگرایانه، بنگاه پیشرو (برند 2) موفق شد سود خود را در بازار شیر با جهشی ۱۳۹ درصدی از ۴۱۴ واحد در تعادل نش به ۹۹۰ واحد برساند، در حالی که در بازار پنیر، با مدیریت عرضه توانست قیمت تعادلی را ۱۵ درصد بالاتر از سطح رقابتی (از ۱۶۰ به ۱۸۴ واحد) تثبیت کند. همچنین نتایج سناریوی تثبیت عایدی اثبات کرد که بنگاه میتواند سود خود را در سطح ۳۰۰ واحد بهطور کامل «قفل» نماید، بهطوری که نوسانات رفتاری رقبا هیچ اثری بر عایدی بلندمدت آن نداشته باشد. در نهایت، میتوان نتیجه گرفت که استراتژیهای ZD قدرت بازاری بنگاهها را به شکلی ناعادلانه تقویت کرده و آنها را از واکنشهای بازار مستقل میسازد.