ارزیابی تغییرات بهرهوری و کارایی سبز صنایع ایران با رویکرد تحلیل پوششی دادهها مبتنی بر اندازهگیری اسلک و شاخص مالکوم کوئیست
نویسندگان
1 گروه اقتصاد ، دانشکده اقتصاد ، دانشگاه آزاد فیروزکوه ، فیروزکوه ، ایران
2 گروه ریاضی، واحد فیروزکوه ، دانشگاه آزاد اسلامی فیروزکوه ، فیروزکوه آ ایران
3 گروه اقتصاد ، دانشکده اقتصاد ، دانشگاه آزاد فیروزکوه ، فیروزکوه ، ایران
4 گروه مدیریت ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران ، ایران
doi
10.30473/jier.2026.76602.1527چکیده
این پژوهش با هدف ارزیابی تغییرات بهرهوری و کارایی سبز صنایع ایران در دوره ۱۳۹۴–۱۳۹۸ انجام شد. از مدل تحلیل پوششی دادهها با رویکرد خروجیمحور و فرض بازده متغیر به مقیاس مبتنی بر اندازهگیری اسلک استفاده شد. ورودیها شامل تعداد کارکنان، ارزش مواد اولیه، تشکیل سرمایه ثابت و مصرف انرژی کل؛ خروجی مطلوب شامل ارزش افزوده صنعتی؛ و خروجیهای نامطلوب شامل پسماند و فاضلاب بود. نتایج نشان داد میانگین کارایی سبز ۰.۶۸۳ (حدود اطمینان ۹۵٪: [۰.۶۵۲، ۰.۷۱۴]) بوده و اسلک انرژی (۴۱.۸٪) و پسماند (۳۳.۱٪) عوامل اصلی ناکارایی هستند. شاخص مالمکوئیست میانگین ۰.۹۵۸ را نشان داد که بیانگر کاهش سالانه ۴.۲ درصدی بهرهوری سبز است؛ ۶۴.۳٪ از این کاهش ناشی از عقبماندگی فنی (TC=۰.۹۷۳) و ۳۵.۷٪ از تغییر کارایی (EC=۰.۹۸۵) است. صنایع غذایی و نساجی بهترین و صنایع فلزات اساسی و کک و پالایش نفت بدترین عملکرد را داشتند. بر اساس نتایج، پیشنهاد میشود سیاستگذاران با اولویت کاهش اسلک انرژی و پسماند از طریق مشوقهای مالی و ممیزی اجباری، و مقابله با عقبماندگی فنی از طریق انتقال فناوری سبز به صنایع پرمصرف، کارایی و بهرهوری سبز را ارتقا دهند.
