بحرانهای نوظهور و مشارکت صنایع کارخانهای ایران در زنجیرههای ارزش جهانی: شواهد و دلالتهای سیاستی
نویسندگان
1 استادیار، گروه بازرگانی خارجی، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه بازرگانی خارجی، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، تهران، ایران.
doi
10.30473/jier.2026.75406.1506چکیده
هدف اصلی مطالعه، تعیین جایگاه صنایع کارخانهای ایران و شناسایی فرصتها و محدودیتهای موجود برای ارتقای مشارکت کشور در زنجیرههای ارزش جهانی است. روش تحقیق مبتنی بر رویکرد تحلیلی–توصیفی و استفاده از دادههای تجاری ایران طی سالهای ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۰ برای برآورد شاخص مشارکت در زنجیرههای ارزش جهانی است. نتایج حاکی است که تحریمهای اقتصادی، بحرانهای مالی جهانی و تمرکز بر صادرات مواد خام، نقش مهمی در محدود کردن مشارکت ایران در زنجیرههای ارزش جهانی داشتهاند. با این حال، اتخاذ سیاستهای توسعهمحور، ت هدف اصلی مطالعه، تعیین جایگاه صنایع کارخانهای ایران و شناسایی فرصتها و محدودیتهای موجود برای ارتقای مشارکت کشور در زنجیرههای ارزش جهانی است. روش تحقیق مبتنی بر رویکرد تحلیلی–توصیفی و استفاده از دادههای تجاری ایران طی سالهای ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۰ برای برآورد شاخص مشارکت در زنجیرههای ارزش جهانی است. نتایج حاکی است که تحریمهای اقتصادی، بحرانهای مالی جهانی و تمرکز بر صادرات مواد خام، نقش مهمی در محدود کردن مشارکت ایران در زنجیرههای ارزش جهانی داشتهاند. با این حال، اتخاذ سیاستهای توسعهمحور، تنوعبخشی جغرافیایی به شرکای تجاری، بومیسازی فناوری، دیجیتالیسازی فرآیندها و ایجاد افزونگی در زنجیرههای تأمین میتواند به بهبود تابآوری و ارتقای جایگاه ایران در زنجیرههای ارزش جهانی منجر شود. این یافتهها بر ضرورت بازنگری در راهبردهای صنعتی و تجاری کشور برای دستیابی به مزیت رقابتی پایدار تأکید دارند. نوعبخشی جغرافیایی به شرکای تجاری، بومیسازی فناوری، دیجیتالیسازی فرآیندها و ایجاد افزونگی در زنجیرههای تأمین میتواند به بهبود تابآوری و ارتقای جایگاه ایران در زنجیرههای ارزش جهانی منجر شود. این یافتهها بر ضرورت بازنگری در راهبردهای صنعتی و تجاری کشور برای دستیابی به مزیت رقابتی پایدار تأکید دارند.