معرفی نسخه‌های خطی و چاپی کتاب فصل الخطاب محدث نوری

نویسندگان
doi
10.82177/noskheh.2025.1201107
چکیده

یکی از جنجالی‌ترین کتاب‌های دو قرن اخیر، که احتمال حذف و تغییر در مصحف عثمانى قرآن را صحیح دانسته است، کتاب فَصْل‌الخطاب میرزا حسین نوری است. وی در سال ۱۲۹۲ق و در سن 38 سالگی، کتابی تحت عنوان «فصل الخطاب فی تحریف کتابرب‌الارباب» نگاشت؛ که در سال 1298ق منتشر گشت. با توجه به اهمیت محدث نوری و کتاب فصل الخطاب، و آثار متعدد مستقل و غیرمستقلی که در رد این کتاب نوشته شده است، لازم بود تا خود کتاب فصل الخطاب نیز نسخه‌شناسی و معرفی گردد؛ تا پژوهش‌گرانی کهمی‌خواهند به این کتاب بپردازند، اطلاعات دقیق و کاملی از وضعیت کتاب فصل الخطاب داشته باشند. بنابراین، مناسب است تا روشنشود که: 1ـ نسخه‌های خطی فصل الخطاب چگونه هستند و آیا نسخه دست‌نویس محدث نوری نیز باقی مانده است؟ 2ـ وضعیت چاپ‌هایکتاب فصل الخطاب چگونه می‌باشند؟ 3ـ آیا این کتاب، تصحیح و تحقیق نیز شده است؛ و آن تحقیقات کدامند؟ در پژوهش حاضر، جدای از معرفی کتاب فصل الخطاب، پنج نسخه خطی از این کتاب شناسائی شد؛ که یک نسخه آن، نسخه دستنویس مؤلف است. همچنین،جدای از چاپ سنگی کتاب، که در نجف و به تاریخ 1298ق منتشر شده است، شش چاپ تحقیقی از کتاب فصل الخطاب، موجود است؛که همۀ آنها متأخر هستند و دو تای آنها نیز، نشر دیجیتالی می‌باشد. برخی از این چاپ‌ها نیز، به همراه رساله جوابیه محدث نوری و یارساله النقد اللطیف آقا بزرگ تهرانی، منتشر شده‌اند.