فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دیوان نعمت‌خان عالی، از شاعران برجسته ایرانیِ مقیم هند در سده یازدهم و اوایل سده دوازدهم هجری، افزون بر ارزش‌های ادبی و سبکی، بازتاب‌دهنده طیف گسترده‌ای از آموزه‌های تربیتی و اخلاقی است که ریشه در تعالیم اسلامی، آموزه‌های قرآنی و تجربه‌های اجتماعی شاعر دارد. از آن‌جا که تحلیل محتوای آثار کلاسیک نیازمند اتکا به متنی معتبر است، پژوهش حاضر با تکیه بر نسخه خطی دیوان نعمت‌خان عالی، به خوانش و تحلیل مهم‌ترین مضامین تربیتی و اخلاقی اشعار وی می‌پردازد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده و نسخه اساس دیوان، مبنای استخراج و تحلیل شواهد شعری قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفاهیمی چون قناعت، توکل، صبر، رازداری، وفای به عهد، سخاوت، پرهیز از حرص، نکوهش ریا، مبارزه با نفس، ایمان، غنیمت شمردن فرصت‌ها و بی‌اعتنایی به دنیا، از مهم‌ترین مضامین تربیتی و اخلاقی در اشعار نعمت‌خان عالی به شمار می‌روند. همچنین، بررسی اشعار بر پایه نسخه خطی، امکان خوانشی دقیق‌تر از اندیشه‌های اخلاقی شاعر را فراهم ساخته و نشان می‌دهد که وی شعر را افزون بر عرصه آفرینش هنری، ابزاری برای هدایت اخلاقی و اصلاح فردی و اجتماعی مخاطبان خود می‌دانسته است.