معرفی و تصحیح نسخه‌ خطی «محشرنامه»

نویسندگان
doi
چکیده

آثار به جا مانده از گذشتگان یکی از ثروت‌های علمی، ادبی و فرهنگی است که توجه به این آثار و معرفی آ ن‌ها، این گنجینه‌های نفیس را از گمنامی درمی‌آورد و به غنای پیشینۀ ادبی و تاریخی منجر می‌شود. نسخه‌های خطی یکی از این انواع باارزش هستند که گاهی، در گوشه و کنار موزه‌ها و کتاب‌خانه‌ها خاک می‌خورند. نسخه‌های خطی فارسی حروفیه؛ ازجملۀ این نسخ فرا‌موش‌شده هستند که تصحیح و شرح آن‌ها می‌تواند در بازشناخت مطلوب‌تر گذشتۀ تاریخی و مذهبی ایران مؤثر باشد. «محشرنامه» یکی از نسخه‌های به جا مانده از حروفیان است که توسط «میرشریف» یکی از شاگردان شیخ فضل‌الله استرآبادی، رئیس فرقه حروفیه، نوشته شده است. در این پژوهش تلاش شده است، ضمن معرفی و تصحیح این اثر، دشواری‌های محتوایی و ساختاری، ویژگی‌های سبکی و رسم‌الخط آن مرتفع گردد. تصحیح این اثر به شیوۀ قیاسی انجام شده است. از یافته‌های این پژوهش می‌توان به کاربرد فراوان لغات و اصطلاحات عربی، استفاده از فعل‌های استمرای به صورت کهن، کوتاه‌نویسی، عدم دقت در اعراب‌گذاری آیات و احادیث، به کار بردن عبارات طولانی و عدم استفاده از نقطه در پایان جمله‌ها که یادآور شیوۀ کتابَت نثر در سبک هندی است، استعمال حرف اضافه به شکل کهنِ آن و مهم‌تر از همه رمزنویسی و استعمال بعضی از حروف به جای واژه‌ها که خصیصه بارز دست‌نوشته‌های حروفیان است، اشاره نمود. میرشریف در بخش اعظمی از «محشرنامه» به سبک و سیاق رهبر خود، به تأویل و تفسیر آیات بسیاری، از قرآن کریم دست زده است.