فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: نور در کنار نیتروژن از عوامل تعیین‌کننده در رشد و عملکرد غلات به‌ویژه برنج به‌شمار می‌روند. از آن‌جایی‌که مطالعات اندکی در خصوص برهم‌کنش این دو عامل بر رشد و نمو و عملکرد برنج صورت گرفته است؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات کاهش تشعشع در مراحل مختلف رشد بر عملکرد و اجزای عملکرد رقم پرمحصول شیرودی در مقادیر مختلف نیتروژن اجرا شد.مواد و روش‌ها: پژوهش به‌صورت کرت‌های دوبارخرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1397 اجرا شد. چهار سطح مختلف کود نیتروژن با مقادیر 0، 100، 200، 300 کیلوگرم اوره در هکتار، سایه‌اندازی شامل نور طبیعی، 70 و 40 درصد نور طبیعی در سه مرحله رویشی، زایشی و پرشدن دانه رقم شیرودی در مزرعه با استفاده از توری‌های سایه‌انداز تیمارهای آزمایش بودند. در مرحله برداشت صفات مختلف مرتبط با عملکرد و اجزای عملکرد اندازه‌گیری شدند.یافته‌ها: نتایج نشان داد که مقادیر نیتروژن، مراحل و درصد سایه‌اندازی همچنین برهمکنش آن‌ها بر عملکرد، و اجزا عملکرد رقم شیرودی از نظر آماری معنی‌دار بود. تنش سایه‌اندازی منجر به کاهش شدید اجزای عملکرد برنج شیرودی از قبیل تعداد دانه پر، تعداد خوشه و طول خوشه گردید. بیشترین میزان عملکرد به تیمار 200 کیلوگرم کود نیتروژن و تیمار بدون تنش سایه‌اندازی با 8910 کیلو در هکتار اختصاص داشت، درحالی‌که در شرایط تنش سایه‌اندازی تا 35 درصد کاهش عملکرد مشاهده شد. نتایج برهمکنش مرحله و درصد سایه‌اندازی نیز حاکّی از آن بود که بیشترین عملکرد در واحد سطح در تیمار بدون تنش نوری و کمترین میزان عملکرد به تنش نوری 60 درصد در مرحله پرشدن دانه با حدود 5000 کیلوگرم در هکتار اختصاص داشت. هر چه میزان دریافت تشعشع در مراحل زایشی و پر شدن دانه کمتر شد، درصد دانه‌های پر (50-17%) ، وزن هزار دانه (12-7%) و عملکرد در واحد سطح (38-15%) به‌طور قابل‌توجهی کمتر شد. نتیجه‌گیری: طبق نتایج این پژوهش با وجود این‌که میزان مطلوب کود نیتروژن برای رقم شیرودی 200 کیلوگرم در هکتار محاسبه شد اما در شرایط سایه‌اندازی (30 و 60%) تیمار 100 کیلوگرم کود اوره در هکتار عملکرد و اجزا عملکرد بهتری (حدود 10%) نسبت به تیمار 200 کیلوگرم داشت. افزایش حدود 50 درصدی تعداد دانه پوک در خوشه در تیمار سایه‌اندازی در مرحله پرشدن دانه بیانگر این است که میزان کاهش شدت تشعشع در مرحله پرشدن دانه از اهمیت زیادی برخوردار است. بنابراین میزان کاهش عملکرد برنج (به‌ویژه رقم شیرودی) در مواجهه با سایه‌اندازی به مرحله رشد گیاه بستگی دارد و با مدیریت درست مصرف کود نیتروژن می-توان اثرات سوء تنش نوری را کاهش داد.