مدیریت یکپارچه خاک و آب در مقیاس مزرعه در زیر حوضه هنام (قسمت اول: تعیین واحدهای همگن مدیریت خاک و آب)

نویسندگان
doi
10.22092/ijsr.2024.364321.734
چکیده

مقاله حاضر، بررسی مراحل دستیابی به چارچوب بومی – اجرایی مدیریت یکپارچه ) تلفیقی) خاک و آب در مقیاس مزرعه است که از طریق طرح کلانی با 19 پروژه از سال 1392 تا 1399 با مشارکت محققین، کارشناسان و کشاورزان از سطح بین‌المللی، ملی، و محلی در زیر حوزه هنام استان لرستان انجام شد. برای این منظور، زمین­های کشاورزی براساس ویژگی­های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک، دسته­­بندی شد تا با شناخت مسائل مدیریت خاک و آب برای کشاورزی در یک واحد همگن، تبدیل نقشه­های خاکشناسی به نقشه­های واحدهای مدیریت همگن امکان­پذیر باشد. در این پژوهش، روش طبقه‌بندی استعداد حاصلخیزی خاک ( FCC ) [1] به عنوان رویکردی یکپارچه که بافت خاک سطحی و عمقی و توصیف­­کننده­های خاک را در بر می­گیرد، استفاده شد. همچنین، تعریف چندین توصیف­کننده برای مناطق نیمه خشک تغییر کرده و توصیف­کننده­های جدیدی برای طبقه­بندی استعداد آبیاری ( [2] ICC ) معرفی شد. اطلاعات مورد نیاز با حفر 119 نیمرخ خاک و نمونه­برداری از 101 نقطه خاک سطحی در مقیاس مدیریت­پذیر جمع­آوری و ویژگی­های فیزیکی، شیمیایی و زیستی نمونه­ها، اندازه­گیری شد. سپس، لایه­های اطلاعاتی مختلف شامل نقشه­ نیمه تفصیلی دقیق خاک با استفاده از روش زمین­خاکشناسی (ژئوپدولوژی)، محدودیت، طبقه­بندی و تناسب اراضی، توان (پتانسیل) تولید محصولات عمده کشاورزی، تخریب خاک، محل­های برداشت آب، کاربری اراضی و حدنگار (کاداستر) کشاورزی 2395 مزرعه، تهیه شد. تیم چندرشته‌ای با بازدید محلی و مصاحبه با 84 کشاورز منتخب 24 روستا از طریق پرسشنامه در سال زراعی 1397-1398، مسائل و وضعیت فعلی خاک و آب آن­ها را بررسی نمود. بر پایه نتایج، تعداد 23 واحد همگن مدیریت خاک و آب در اراضی آبی و 30 واحد همگن در اراضی دیم تفکیک شد. این واحدهای همگن، 93% از اراضی آبی و 90% از اراضی دیم را می­پوشاند. بررسی­ها نشان داد که منطقه دارای مشکلاتی مانند سخت لایه شخم، کمبود عناصر غذایی فسفر و روی، برنامه­ریزی نامناسب آبیاری و سه دسته متفاوت بهره­بردار بود. سرانجام، برای هر واحد همگن مدیریت خاک و آب، بسته مدیریتی تهیه شد و اعتبارسنجی گردید که نتایج آن در قسمت دوم مقاله ارائه می­شود. [1] Fertility Capability Classification (FCC) [2] Irrigation Capability Classification (ICC)