بازخوانی عقلانیت ارتباطی در سیره علوی؛ راهبرد و راهکارهای تعامل سیاسی امیرالمومنین علیه السلام با قشر خاکستری

نویسندگان
doi
10.22034/ipr.2026.552900.2327
چکیده

این مقاله با هدف بازخوانی سیره علوی در تعامل سیاسی با قشر خاکستری، می ‎ کوشد با بهره ‎ گیری از چارچوب نظری «عقلانیت ارتباطی» یورگن هابرماس، الگویی تحلیلی از شیوه مواجهه امیرالمؤمنین † با نیروهای مردد ارائه دهد. نوآوری پژوهش در صورت ‎ بندی سه سطحی راهکارهای گفتاری، رفتاری و ساختاری امیرالمؤمنین † ، با قشر خاکستری در بستر تاریخی است. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه امیرالمؤمنین † در میدان ‎ های متکثر سیاست ‎ ورزی، به ‎ ویژه در دوره خلافت، به ‎ جای ابزارهای تحکم و طرد، از سازوکارهای اقناع، مدارا و عدالت برای جذب، بازسازی اعتماد و مشارکت سیاسی این طیف بهره گرفت. تحلیل مقاله در سه سطح گفتاری، رفتاری و ساختاری تنظیم شده است: در سطح گفتار، امام از زبان استدلالی و اخلاق ‎ محور برای تبیین مشروعیت و مواجهه با تردیدها استفاده می ‎ کند؛ در سطح رفتار، با پرهیز از حذف سیاسی و اتکا به صبر راهبردی، تعامل مداراجویانه ‎ ای را سامان می ‎ دهد؛ و در سطح ساختار، با اصلاح نهادهای قدرت بر پایه عدالت و شایسته ‎ سالاری، تجربه عینی برابری را برای جامعه فراهم می ‎ سازد. پژوهش حاضر با روش، کیفی و رویکرد تحلیلی ـ تفسیری نشان می ‎ دهد این منطق ارتباطی اقناعی، ظرفیت مهمی برای بازسازی سرمایه اجتماعی و تقویت مشروعیت نرم در نظام ‎ های دینی معاصر را دارد .