بازخوانی عقلانیت ارتباطی در سیره علوی؛ راهبرد و راهکارهای تعامل سیاسی امیرالمومنین علیه السلام با قشر خاکستری
نویسندگان
doi
10.22034/ipr.2026.552900.2327چکیده
این مقاله با هدف بازخوانی سیره علوی در تعامل سیاسی با قشر خاکستری، می کوشد با بهره گیری از چارچوب نظری «عقلانیت ارتباطی» یورگن هابرماس، الگویی تحلیلی از شیوه مواجهه امیرالمؤمنین با نیروهای مردد ارائه دهد. نوآوری پژوهش در صورت بندی سه سطحی راهکارهای گفتاری، رفتاری و ساختاری امیرالمؤمنین ، با قشر خاکستری در بستر تاریخی است. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه امیرالمؤمنین در میدان های متکثر سیاست ورزی، به ویژه در دوره خلافت، به جای ابزارهای تحکم و طرد، از سازوکارهای اقناع، مدارا و عدالت برای جذب، بازسازی اعتماد و مشارکت سیاسی این طیف بهره گرفت. تحلیل مقاله در سه سطح گفتاری، رفتاری و ساختاری تنظیم شده است: در سطح گفتار، امام از زبان استدلالی و اخلاق محور برای تبیین مشروعیت و مواجهه با تردیدها استفاده می کند؛ در سطح رفتار، با پرهیز از حذف سیاسی و اتکا به صبر راهبردی، تعامل مداراجویانه ای را سامان می دهد؛ و در سطح ساختار، با اصلاح نهادهای قدرت بر پایه عدالت و شایسته سالاری، تجربه عینی برابری را برای جامعه فراهم می سازد. پژوهش حاضر با روش، کیفی و رویکرد تحلیلی ـ تفسیری نشان می دهد این منطق ارتباطی اقناعی، ظرفیت مهمی برای بازسازی سرمایه اجتماعی و تقویت مشروعیت نرم در نظام های دینی معاصر را دارد .