بررسی ارتباط بین گوارش‌پذیری منابع نشاسته‌ای با شاخص‌های تولید و سلامت در گاوداری‌های شیری استان آذربایجان غربی

نویسندگان
doi
10.22034/as.2025.67725.1782
چکیده

چکیده زمینه مطالعاتی: نشاسته به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع انرژی در جیره گاوهای شیری، نقش حیاتی در تأمین نیازهای متابولیکی، افزایش تولید شیر و حفظ سلامت دام ایفا می‌کند. منابع نشاسته‌ای رایج مانند سیلوی ذرت، دانه ذرت، جو و گندم به‌دلیل تفاوت در ترکیب شیمیایی، سرعت تجزیه در شکمبه و قابلیت هضم، اثرات متفاوتی بر عملکرد تولیدی و سلامت گله دارند. هدف: این مطالعه با هدف بررسی ترکیب شیمیایی و قابلیت گوارش منابع نشاسته‌ای رایج در جیره‌ی گاوهای شیری (شامل سیلوی ذرت، دانه ذرت، جو و گندم) و ارزیابی ارتباط آن‌ها با شاخص‌های تولید و سلامت دام در برخی گاوداری‌های صنعتی استان آذربایجان غربی انجام شد. روش کار: بدین منظور، گاوداری‌های مورد بررسی براساس ظرفیت به سه گروه 30-15 راس (گروه اول)، 60-31 راس (گروه دوم) و 150-61 راس (گروه سوم) تقسیم شدند: برای گردآوری داده‌ها، از پرسشنامه‌ای ساختارمند استفاده شد و نمونه‌برداری از خوراک و شیر در سه بازه زمانی (خرداد، تیر و مرداد) انجام گرفت. نتایج: استفاده از کنسانتره آماده در گاوداری‌های کوچک‌تر رایج‌تر بود (۷۵٪ در گروه اول، ۵۰٪ در گروه دوم و ۳۳/۳٪ در گروه سوم). با افزایش ظرفیت دامداری، مصرف جو و دانه ذرت بیشتر شد، در حالی‌که مصرف گندم روندی کاهشی داشت. ترکیب شیمیایی منابع نشاسته‌ای تفاوت معنی‌داری نشان نداد (P>0.05)، اما ماده خشک سیلوی ذرت بین گروه‌ها اختلاف داشت و بیشترین مقدار در گروه دوم مشاهده شد. تولید شیر در واحدهای بزرگ‌تر بیشتر بود، اما درصد چربی و پروتئین شیر تفاوت معنی‌داری بین گروه‌ها و در ماه‌های مختلف نداشت. در مردادماه، میزان لاکتوز شیر در گاوداری‌های کوچک‌تر به‌طور معنی‌داری بیشتر بود (P<0.05). شاخص‌های تولیدمثلی نشان دادند که میانگین اولین فحلی پس از زایش ۶۸/۹۵ روز و میانگین سرویس به ازای آبستنی ۱/۶۵ بود. سخت‌زایی در گاوداری‌های کوچک‌تر بیشتر دیده شد، در حالی که اسیدوز، کتوز، لنگش و ورم پستان در واحدهای بزرگ‌تر شیوع بیشتری داشتند. همچنین قابلیت هضم ماده خشک، ماده آلی، پروتئین خام و دیواره سلولی در گاوداری‌های بزرگ‌تر به‌طور معنی‌داری بالاتر بود (P<0.05). نتیجه‌گیری نهایی: به طور خلاصه، یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سطح مدیریت، به‌ویژه در حیطه تغذیه، عامل تعیین‌کننده اصلی در عملکرد، سلامت و بازده اقتصادی گاوداری‌های شیری در استان آذربایجان غربی است. تمرکز بر آموزش دامداران، استفاده از آنالیز خوراک برای تنظیم جیره‌های دقیق، مدیریت استرس گرمایی و پیشگیری از بیماری‌های متابولیک از طریق کنترل علمی جیره، راهکارهای اساسی برای کاهش شکاف بهره‌وری بین واحدهای مختلف و دستیابی به تولید پایدار و اقتصادی شیر هستند.