سنجش تغییرات ساختاری در ترجیحات مصرفکنندگان محصولات دامی ایران: تحلیل سری زمانی فصلی با تأکید بر تکانههای اقتصادی
نویسندگان
doi
10.22034/as.2026.70623.1798چکیده
زمینه مطالعاتی: پژوهش حاضر در بستر تئوری ترجیحات آشکار شده و با تأکید بر تکانههای مختلف بر رفتار مصرفکنندگان قرار میگیرد. بررسی با پایداری ترجیحات مصرفکنندگان سبد محصولات دامی ایران (شامل گوشت قرمز، مرغ، تخممرغ و شیر) در دوره زمانی بهار ۱۳۹۴ تا زمستان ۱۴۰۱ و در مواجهه با تکانههای کلان اقتصادی، اهمیت بالایی دارد. هدف: هدف این پژوهش سنجش عقلایی بودن و پایداری ترجیحات مصرفکنندگان سبد محصولات دامی و شناسایی زمان وقوع شکست ساختاری در الگوهای مصرف، در پاسخ به تکانههای مهمی از جمله خروج آمریکا از برجام و همهگیری کووید-19 است. روش کار: این پژوهش از رویکرد ناپارامتریک اصول ضعیف و قوی ترجیحات آشکار شده (WARP و SARP) برای تحلیل دادههای فصلی استفاده کرده است. به منظور سنجش پایداری ترجیحات، ابتدا سنجش سازگاری ترجیحات در کل دوره زمانی صورت گرفت. سپس، برای شناسایی زمان و مکان نقضها، تحلیل شکست ساختاری با استفاده از آماره کراسکال-والیس ((K−W)) بر اساس هر دو اصل و با تفکیک فصول گرم و سرد انجام شد. نتایج: نتایج نشان داد که رفتار مصرفکنندگان دارای ۶ جفت نقض در WARP و ۱۸۸ جفت نقض در SARP بوده است که مؤید عدم تعدیپذیری است. آماره K−W بر اساس WARP، اولین شواهد از شکست ساختاری را در پاییز ۱۳۹۹ نشان داد که روند صعودی آماره از بهار ۱۴۰۰، مؤید تغییر ساختاری ترجیحات پس از همهگیری کووید-۱۹ است. تحلیل آماره K−W بر اساس SARP، وجود شکست ساختاری را از زمستان ۱۳۹۷ تأیید میکند. همچنین، در فصول گرم، شکست ساختاری بر اساس SARP از بهار ۱۳۹۹ رخ داده است. در مقابل، در فصول سرد، اولین شکست در پاییز ۱۳۹۷ رخ داده است. نتیجهگیری نهایی: این یافتهها تأکید میکند که تکانههای قیمتی بلافاصله منجر به تغییرات غیرمتعدی و جایگزینی در سبد مصرفی شده است. بنابراین به سیاستگذاران توصیه میشود علاوه بر تقویت ثبات کلان اقتصادی، از ابزارهایی چون کالابرگ برای جبران اثرات جایگزینی و جلوگیری از کاهش بیشتر مصرف پروتئین دامی استفاده کنند.