فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کلیله و دمنه اثری از مشرق زمین است که طی ترجمه‌های پیاپی به ادبیات غرب راه یافته است. ترجمه لاتین آن از ژان دو کاپو از نخستین ترجمه‌های کلیله و دمنه در غرب است که بعدها همین نسخه به زبان‌های بسیاری  مانند ایتالیایی، آلمانی و اسپانیایی ترجمه شد. حدود 600 سال بعد، این ترجمه با حواشی و تعلیقاتی با عنوان « Directorium humane vite, alias, Parabole antiquorum sapientum » توسط درنبورگ به طبع رسید. این نسخه با نقاشی‌های متعددی از داستان‌های کلیله و دمنه نمونه‌ای از ترجمه بین‌نشانه‌ای است. با بررسی این تصاویر که در قرن نوزدهم به متن اضافه شده‌اند، در پی پاسخ به این پرسش هستیم که طی ترجمة بین‌نشانه‌ای، عناصر غربی تا چه میزان جایگزین عناصر اصلی داستان شده‌اند. تحلیل این تصاویر بر اساس مدل گرامر طراحی بصری (کرس و ون لیوون، 2020)، حاکی از آن است که ارجاعات فرهنگی، تاریخی و اجتماعی تصاویر جملگی منشأ غربی دارند. آنچه در بررسی ترجمة بین‌نشانه‌ای اثر مشهود است ترجمه عناصر فرهنگی شرقی به عناصر فرهنگی غربی است. اثر کلیله و دمنه طی ترجمه بین‌نشانه‌ای، دستخوش ترجمه فرهنگی نیز بوده است. به طور کلی، این پژوهش سه سطح از جایگزینی فرهنگی را شناسایی می‌کند: سطح روایی (حفظ ساختار اصلی داستان)،  سطح نشانه‌ای (جایگزینی نمادهای شرقی با غربی) و سطح مفهومی (حفظ مفاهیم اخلاقی شرقی اما بازنمایی آنها از طریق عناصر بصری غربی). از این رو، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که تصاویر کلیله و دمنه نه تنها ترجمة بین‌نشانه‌ای است، بلکه فرآیندی پیچیده از بازتعریف فرهنگی است که در آن گفتگوی شرق و غرب از طریق تصویر و نماد صورت می‌پذیرد.