بازنمایی و سبب‌شناسیِ افسردگی عمده بر مبنای DSM-5 در گزیده‌ای از غزلیات امیری فیروزکوهی

نویسندگان
doi
10.22054/cisl.2025.84069.1023
چکیده

پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و به شیوۀ کتابخانه‌ای، به بررسی بازنمایی و سبب‌شناسی افسردگی بر اساس مؤلفه‌های مندرج در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی نسخه پنجم (DSM-5) در گزیده‌ای از غزلیات امیری فیروزکوهی می‌پردازد. امیری فیروزکوهی از شاعران برجسته‌ی ادب معاصر فارسی است که آثارش در عین پایبندی به سنت غزل، بیانگر تحولات عاطفی، روانی و وجودی عمیقی است. پژوهش حاضر با رویکرد روان‌شناسی و ادبی و بر پایه‌ی شاخص‌های بالینی اختلال افسردگی عمده به تحلیل محتوایی غزلیات امیری فیروزکوهی می‌پردازد. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تبیین نشانه‌های افسردگی عمده در معنایی اشعار اوست. افسردگی به‌عنوان یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی، همواره بازتاب‌هایی در ادبیات داشته و شاعران، به‌ویژه در قالبی چون غزل، آن را به‌شیوه‌ای هنرمندانه و گاه ناآگاهانه به تصویر کشیده‌اند. دستاورد این پژوهش، نشان می‎دهد که غزل‌های امیری فیروزکوهی، نه‌تنها آینۀ حالات روحی و روانی شاعر، بلکه بازتاب ویژگی‎های انسانی و وجودی‌اند که در قالب زبان و فرم شعری، صورتی زیباشناسانه یافته‌اند. این خوانش، امکان گفت‌وگویی میان روان‌شناسی بالینی و ادبیات را فراهم می‎آورد؛ گفت‌وگویی که در آن، شعر می‌تواند به بازشناسی ابعاد پنهان روان انسان یاری رساند. همچنین، نتایج تحقیق موید آن است که زبان نمادین شعر، ابزار مؤثری برای بازتاب و پردازش رنج‌های روانی است و درک چنین متونی، نیازمند تلفیق دانش ادبی و روان‌شناختی است.