زمینه‌های فکری-اجتماعی رمانتیسم در فرانسه و ایران بر مبنای روایت «بینوایان» و «تهران مخوف»

نویسندگان
doi
10.22054/cisl.2025.65106.1001
چکیده

بسیاری از پیش‌گامان داستان‌نویسی نوین در ایران (در دورۀ مشروطه و دورۀ رضاشاه) به تأثیر از غرب و به ویژه فرانسه گرایشاتی به مکتب ادبی رمانتیسم داشته‌اند. «تهران مخوف» یکی از رمان‌های اجتماعی ایران است که از رمانتیسم فرانسه و به ویژه «بینوایان» ویکتور هوگو متأثر بوده است. از آن‌جایی که توجه به زمینه‌های فکری-اجتماعی خلق یک اثر یکی از روش‌های مهم نقد ادبی است، در این مقاله از سویی به بررسی زمینه‌های فکری-اجتماعی رمانتیسم در فرانسه و ساختار اجتماعی حاکم بر آن جامعه پرداخته‌ایم. و از سویی دیگر با نگاهی به زمینه‌های فکری-اجتماعی ایرانِ دورۀ مورد نظر و ساختار اجتماعی حاکم بر آن به مقایسۀ این دو کشور پرداخته‌ایم. به دنبال این مقایسه اگر بر مبنای مؤلفه‌های اساسی مکتب رمانتیسم به بازبینی رمان «تهران مخوف» بپردازیم، متوجه می‌شویم که به دلیل نبود بستر مناسب، این اثر به درستی نتوانسته است به این مکتب وفادار بماند و از حد تقلید فراتر نرفته است.