از مستوری تا کنشگری: واکاوی مردمنگارانه زیستروزمرۀ زنان در محله شهید هرندی تهران
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی
2 گروه مطالعات فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی
doi
10.22054/rjsw.2026.87320.834چکیده
این پژوهش با رویکرد مردمنگارانه، پدیده «مستوری» زنان محله شهید هرندی تهران را در چارچوب تحولات کالبدی، اجتماعی و فرهنگی این محله تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهد که مستوری تنها یک انتخاب فردی یا محدودیت فرهنگی نیست، بلکه نتیجه یک فرایند ساختاری پیچیده است که در آن قدرت، ننگ اجتماعی، مافیای بازار، تغییر کاربری فضا و نگاه آسیبشناختی رسانهای و نهادی، به شکلی متقابل زنان سالم و معمولی را از فضای عمومی حذف کردهاند. زنان، بهویژه زنان موفق و تحصیلکرده، با ترس از تلطیف هویت و قضاوت اجتماعی، به صورت خودخواسته در خانه میمانند و هویت محلهای خود را انکار میکنند. در مقابل، زنان آسیبدیده و معتادان بهطور نمایشی دیده میشوند و از منابع حمایتی بیشتری برخوردارند، در حالی که زنان عادی و فعال در سیاستها و برنامههای شهری نادیده گرفته میشوند. با این حال، این مطالعه شواهدی از مقاومت روزمره زنان نیز یافته است: از طریق روضههای خانگی، شبکههای مجازی، کانونهای فرهنگی مانند حسینیه منتظران اباصالح (عج) و فعالیتهای اقتصادی کوچک، زنان در حال بازساخت فضاهای امن و هویت جمعی خود هستند. این پژوهش با تلفیق نظریههای جنسیت، فضا و قدرت (لفربویر، فوکو، گافمن، مسی)، نشان میدهد که آزادی زنان در شهر نه صرفاً به امنیت فیزیکی، بلکه به عدالت فضایی، شناخت هویت و دسترسی به منابع نمادین وابسته است. در نهایت، مستوری را نه نشانه ضعف، بلکه به عنوان یک راهبرد بقا و گاه پیشدرآمدی بر کنشگری و حضور مجدد در عرصه اجتماعی تفسیر میکند.