فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سلوک در ادبیات ایران و جهان، به ویژه در حوزه ادبیات عرفانی، جایگاه خاصی دارد. هدف از جستار حاضر، تطبیق دو اثر از ادبیات جهان شامل داستانی از ادبیات انگلیسی و حکایتی به زبان فارسی است. کتاب سیر و سلوک زائر اثر جان بانین رمانی به زبان انگلیسی است و حکایت شیخ صنعان عطار نیشابوری داستانی است که به زبان فارسی سروده شده است. در این پژوهش تلاش شد وجوه تشابه و تمایز این آثار بررسی شود. شالودۀ مطالعه حاضر بر پایه‌های مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی استوار است. در انجام تحقیق از منابع کتاب‌خانه‌ای و از شیوۀ تحلیل محتوا بهره گرفته شده است. تأکید اصلی در مکتب آمریکایی یافتن شواهد متنی و تمرکز بر جنبه‌های زیباشناختی آثار مورد تطبیق است. الگوی منازل هفتگانه سلوک در منطق‌الطّیر عطار، چارچوب اصلی پژوهش را تشکیل می‌دهد. این مراحل چنین نامگذاری شده است: طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، فقر و فنا. علی‌رغم وجود وجوه افتراق جزئی، یافته‌های مقاله حاکی از تطبیق مراحل یادشده با مراحل سلوک قهرمان دو داستان، ترسا و شیخ صنعان، است. پرداختن هر دو اثر به مضمون مشترک «سفر عرفانی» و تعلّق آنها به حوزه ادبیات مذهبی را می‌توان از دلایل اصلی بروز این تشابه دانست. معیارهایی چون روح مشترک بشری، حقیقت‌جویی و کمال‌گرایی در پیدایش چنین آثار عرفانی سلوک-محور و تطبیق‌پذیر، نقش ممتازی دارند.