بررسی شاخص‏ های خشکسالی هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی در دشت مهاباد

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

2 دکتری گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

doi
10.22034/wmaj.2025.206467
چکیده

در این مطالعه از بسته نرم ‏افزاری تخصصی به نام DrinC (محاسب شاخص‏های خشکسالی) با هدف بررسی شاخص‏های خشکسالی هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی در دشت مهاباد واقع در استان آذربایجان غربی استفاده شد. از دو شاخص که اخیرا توسعه یافته (شاخص ‏های RDI و SDI) و شاخص بارش استاندارد شده (SPI) و شاخص بارش، تبخیروتعرق استاندارد شده (SPEI) استفاده شد. نتایج نشان داد که شاخص 12 ماهه در پایش دوره‏‏های خشک‌سالی و ترسالی مناسب‌ترین مقیاس برای کلیه شاخص‏های خشکسالی است. مقایسه سری‏های زمانی شاخص‏های خشک‌سالی SPEI و SPI در طول دوره آماری نشان داد که در مقیاس زمانی 12 ماهه، اختلاف رفتاری دو شاخص از لحاظ شدت شاخص بیشتر می‏‏‏‏شود. دلیل این اختلاف می‏تواند دلیلی بر حساسیت شاخص SPEI به تغییرات بارندگی و منظور نمودن پارامتر تبخیر و تعرق پتانسیل در این شاخص باشد. بررسی‏ها نشان داد که شاخص RDI تقریباً روند مشابهی مانند شاخص SPEI دارد. همچنین، تغییرات شاخص SDI در طول دوره آماری نیز روند مشابهی با شاخص SPEI نشان داد. خشک‌سالی هیدرولوژیکی معمولاً هم‌زمان با خشک‌سالی هواشناسی رخ نمی‏دهد و با تأخیری نسبت به آن‏ها روی می‏دهد؛ زیرا زمان طولانی‏تری مورد نیاز است تا اینکه کاهش بارش بتواند اثر خود را بر اجزای سامانه‏های هیدرولوژیکی از قبیل جریان‏های سطحی و رطوبت خاک نشان دهد. به طور کلی نتایج نشان داد بسته نرم افزاری DrinC شامل ابزارهای مفیدی است که برای برآوردن نیازهای طیف گسترده‏ای از موارد تصمیم‏گیری کمک می‏کند. این نرم‏افزار ممکن است در کاربردهای مختلفی مانند پایش خشکسالی، ارزیابی توزیع مکانی خشکسالی، بررسی سناریوهای اقلیمی و غیره مورد استفاده قرار گیرد. آگاهی و شناخت از ماهیت شاخص‏های خشک‏سالی از طریق بررسی و مقایسه نتایج شاخص‏های مختلف خشک‏سالی این امکان را به تصمیم‏گیران و مدیران می‏دهد تا درک بهتری نسبت به شروع خشکسالی و برنامه‏ریزی میان‌مدت و بلندمدت برای سازگاری با آن داشته باشند.