بررسی شاخص های خشکسالی هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی در دشت مهاباد
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
2 دکتری گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
doi
10.22034/wmaj.2025.206467چکیده
در این مطالعه از بسته نرم افزاری تخصصی به نام DrinC (محاسب شاخصهای خشکسالی) با هدف بررسی شاخصهای خشکسالی هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی در دشت مهاباد واقع در استان آذربایجان غربی استفاده شد. از دو شاخص که اخیرا توسعه یافته (شاخص های RDI و SDI) و شاخص بارش استاندارد شده (SPI) و شاخص بارش، تبخیروتعرق استاندارد شده (SPEI) استفاده شد. نتایج نشان داد که شاخص 12 ماهه در پایش دورههای خشکسالی و ترسالی مناسبترین مقیاس برای کلیه شاخصهای خشکسالی است. مقایسه سریهای زمانی شاخصهای خشکسالی SPEI و SPI در طول دوره آماری نشان داد که در مقیاس زمانی 12 ماهه، اختلاف رفتاری دو شاخص از لحاظ شدت شاخص بیشتر میشود. دلیل این اختلاف میتواند دلیلی بر حساسیت شاخص SPEI به تغییرات بارندگی و منظور نمودن پارامتر تبخیر و تعرق پتانسیل در این شاخص باشد. بررسیها نشان داد که شاخص RDI تقریباً روند مشابهی مانند شاخص SPEI دارد. همچنین، تغییرات شاخص SDI در طول دوره آماری نیز روند مشابهی با شاخص SPEI نشان داد. خشکسالی هیدرولوژیکی معمولاً همزمان با خشکسالی هواشناسی رخ نمیدهد و با تأخیری نسبت به آنها روی میدهد؛ زیرا زمان طولانیتری مورد نیاز است تا اینکه کاهش بارش بتواند اثر خود را بر اجزای سامانههای هیدرولوژیکی از قبیل جریانهای سطحی و رطوبت خاک نشان دهد. به طور کلی نتایج نشان داد بسته نرم افزاری DrinC شامل ابزارهای مفیدی است که برای برآوردن نیازهای طیف گستردهای از موارد تصمیمگیری کمک میکند. این نرمافزار ممکن است در کاربردهای مختلفی مانند پایش خشکسالی، ارزیابی توزیع مکانی خشکسالی، بررسی سناریوهای اقلیمی و غیره مورد استفاده قرار گیرد. آگاهی و شناخت از ماهیت شاخصهای خشکسالی از طریق بررسی و مقایسه نتایج شاخصهای مختلف خشکسالی این امکان را به تصمیمگیران و مدیران میدهد تا درک بهتری نسبت به شروع خشکسالی و برنامهریزی میانمدت و بلندمدت برای سازگاری با آن داشته باشند.