تصویرشناسی فرهنگ ایرانیان عصر صفوی از دیدگاه فرانسویان، موردپژوهی: رافائل دومان

نویسندگان

1 استادیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22103/jcl.2025.24423.3797
چکیده

هدف از پژوهش زیر بررسی وجوه فرهنگی زندگی ایرانیان عصر صفوی در سفرنامة رافائل دومان، کشیش فرانسوی قرن هفدهم میلادی است که بر اساس دانش تصویرشناسی انجام شده است. دومان در اواسط قرن هفدهم ، حدود سال 1645 میلادی، به ایران آمد و تا پایان عمر، یعنی بیش از نیم قرن، در این کشور به سر برد. کتاب «وضع ایران در سال 1660» دربرگیرندة دیدگاه‌های او دربارة ایرانیان عصر صفوی، خصوصاٌ در ابعاد فرهنگی و مردم‌شناسی آن است. در این جستار بر اساس دانش تصویرشناسی، تصاویر ایرانیان در این سفرنامه را در 11 موضوع معماری و اثاثیة منازل، غذاها، لباس‌ها، بازی‌ها، مراسم نوروز، خدمتکاران، خط و زبان، کتاب‌ها و علوم رایج، آموزش عمومی، اعتیادهای رایج و بهداشت و سلامت عمومی استخراج و دسته‌بندی کرده‌ایم. سپس کوشیده‌ایم نوع نگاه و ارزش‌گذاری مثبت، خنثی یا منفی او نسبت به هر پدیده را شرح دهیم و علاوه بر آن، ریشه‌های شکل‌گیری این نوع نگاه را بیابیم. در پایان مشخص شد بیش از 75 درصد تصاویری که دومان دربارة زیست فرهنگی ایرانیان ارائه می‌دهد، از نوع تصاویر منفی هستند که این دید منفی نسبت به ایرانیان می‌تواند ریشه در روحیات خاص او، پیش‌فرض‌های او به عنوان یک مسیحی و هدف سفر او داشته باشد.