فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به واسطۀ وجود قنات‌‌های متعدد به عنوان یک شیوۀ استحصال پایدار و تاریخی آب بوده است که کشاورزی گسترده و سکونتگاه انسانی شرق استان کرمان شکل یافته و به گفتۀ یونسکو به نماد بارز تعامل انسان با محیط گرم و خشک کویری تبدیل شده است. با این وجود همانند اغلب نواحی قناتی کشور ایران، قنات‌های این منطقه نیز طی دهه‌های اخیر با مشکلات متعددی روبرو بوده‌اند و خصوصا در شهرستان‌های نرماشیر، فهرج، گنبکی و ریگان قنات‌های بسیاری خشک شده و از دست رفته‌اند. به همین جهت هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل آسیب‌زای قنات‌ ایرانی در شهرستان‌های شرق استان کرمان با محوریت شهرستان بم بوده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته صورت پذیرفته است. جامعۀ آماری این تحقیق 20 نفر از مقنیان خبره، مالکان قنوات، کارشناسان ادارات آب منطقه‌ای و جهاد کشاورزی بوده‌اند که به روش گلوله‌برفی انتخاب شده‌اند. در مجموع 18 کد اولیه و 6 کد محوری به عنوان عوامل آسیب‌رسان به قنوات تحت عناوین عوامل طبیعی، عوامل ذاتی، عوامل اقتصادی، عوامل اجتماعی، عوامل نهادی و نقض حریم شناسایی شدند. توجه به این عوامل و مولفه‌های شناسایی شده، میتواند دستمایۀ مناسبی برای تصمیم‌سازی و اقدامات نهادهای متولی بالادستی و بومی جهت رفع آسیب‌های قنوات باشد.