مقایسه فعالیت نماتدکشی عصاره خام چند قارچ و اسانس گیاه رازیانه بر نماتد Ditylenchus dipsaci در شرایط آزمایشگاهی

نویسندگان
doi
10.22034/arpp.2026.21806
چکیده

نماتد ساقه و پیاز Ditylenchus dipsaci یکی از خسارت­ زا­ترین نماتدهای انگل گیاهی است که انتشار جهانی دارد. این نماتد دارای دامنه میزبانی وسیع می‎‌باشد. کنترل زیستی یکی از رویکردهای جای­گزین برای مدیریت شیمیایی نماتدهای انگل گیاهی به‌شمار می­ رود. مطالعات متعددی اثر نماتدکشی ترکیباتی با منشا قارچی و گیاهی را گزارش کرده ­اند. بر ­همین اساس در این پژوهش فعالیت نماتدکشی عصاره‌های خام  چهار گونه‌ قارچ شامل Pochonia chlamydosporia var . chlamydosporia ، Microdochium bolleyi ، Exophiala equina و Scytalidium sp.، اسانس گیاه رازیانه Foeniculum vulgare و نماتدکش شیمیایی متام­سدیم در برابر D. dipsaci در شرایط آزمایشگاهی مورد مقایسه قرار گرفت. آزمایش ­های زیست­ سنجی با هفت غلظت و چهار بار تکرار در روزهای مختلف روی نماتدهای تکثیر شده (60 روزه) انجام و مرگ­ نماتد­ها بعد از 24 و 48 ساعت ثبت شد. بعد از انجام تجزیه پروبیت داده ­های حاصل، مقادیر LC 50 پس از 24 ساعت برای عصاره خام قارچ ­های P. chlamydosporia ، M. bolleyi ، E. equina و Scytalidium sp. به­ ترتیب 49/69، 97/142، 24/135 و 49/330 پی­ پی­ ام و برای اسانس رازیانه و سم متام­ سدیم به ­ترتیب برابر 1217 و 32/11 پی­ پی ­ام به ­دست آمد. مقادیر  LC 90 پس از 24 ساعت به ­ترتیب 48/109، 03/198، 13/191 و 96/460 پی­ پی ­ام برای عصاره‌های قارچ‌ها و برای اسانس رازیانه و سم متام ­سدیم به ­ترتیب 1640 و 39/15 پی­ پی ­ام به‌دست آمد. جهت شناسایی اجزای عصاره­ های قارچ ­ها و اسانس گیاهی از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف­ سنج جرمی (GC-MS) استفاده شد. بر اساس نتایج، اسیدهای چرب و Trans - Anethole به ترتیب بخش اصلی تشکیل دهنده عصاره خام این قارچ‌ها و اسانس رازیانه بود. با توجه به نتایج، تمامی عصاره‌های خام مورد آزمایش اثرات کنترلی مطلوبی را علیه D. dipsaci نشان دادند و ارزش انجام بررسی‌های بیشتر را دارند.