ارزیابی تأثیر منابع کربن و نیتروژن، سطوح رطوبت بر بهینه‌سازی تولید جیبرلیک‌اسید توسط قارچFusarium fujikuroi در سیستم‌های کشت جامد و مایع

نویسندگان
doi
10.22034/arpp.2026.21732
چکیده

قارچ Fusarium fujikuroi به عنوان یکی از منابع اصلی تولید هورمون جیبرلیک اسید زیست فعال شناخته می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر منابع نیتروژن آلی و کربن معدنی در سطح رطوبت متعدد بر تولید جیبرلیک‌اسید توسط جدایه 134 این قارچ، جداسازی شده از استان خراسان‌شمالی، می‌پردازد. فرآیند بهینه‌سازی تولید جیبرلیک‌اسید در دو سیستم کشت جامد و مایع و طی مراحل غربالگری متوالی انجام شد. ارزیابی کیفی متابولیت با روش‌ طیف‌سنجی صورت گرفت. در کشت جامد، چهار بستر آلی (کنجاله سویا، تفاله مرکبات، سبوس گندم و سبوس برنج) بررسی شد که کنجاله سویا با میانگین تولید 16/66 میلی‌گرم بر گرم، به طور معنی‌داری به دلیل محتوای پروتئین بالا و قابلیت تجزیه مناسب، بهترین عملکرد را داشت. سه بستر دیگر از نظر آماری تفاوت معنی‌داری نداشتند. همچنین، تأثیر سطوح مختلف رطوبت اولیه (20، 10،15 و 5 میلی‌لیتر) نشان داد که تیمار ۱۰ میلی‌لیتر آب بهینه‌ترین سطح بود. در کشت مایع، از میان چهار منبع کربن (گلیسرول، گلوکز، مانیتول و ملاس)، مانیتول مؤثرترین بود و پس از آن به ترتیب ملاس و گلیسرول و گلوکز قرار گرفتند. این مطالعه با شناسایی بهترین جدایه (134)، بستر ارزان (کنجاله سویا)، منبع کربن (مانیتول) و شرایط رطوبتی بهینه (۱۰ میلی‌لیتر)، راهکارهای عملی و مقرون به صرفه‌ای را برای تولید صنعتی جیبرلیک‌اسید ارائه می‌دهد. افزایش بازده سویه برتر با به‌کارگیری روش‌های ژنتیکی، توسعه فرآیند تولید در مقیاس نیمه‌صنعتی از طریق بهینه‌سازی همزمان فاکتورهای کلیدی و استفاده از بیورآکتور و ارزیابی اثربخشی محصول نهایی روی گیاهان هدف و تضمین ایمنی زیستی سویه صنعتی‌شده از راهکار­های پیشنهادی برای پژوهش ­های آتی می­ باشد.