عاملیت انسانی در مسیر شغلی: طراحی و اعتبار یابی الگوی تلفیقی کاربردی

نویسندگان
doi
https://doi.org/10.82264/sbq.2026.1241449
چکیده

عاملیت انسانی نقشی اساسی در شکل‌دهی به مسیر شغلی و تحقق ظرفیت‌های فردی دارد. هدف پژوهش حاضر، واکاوی مؤلفه‌های عاملیت انسانی از طریق تلفیق سه چارچوب نظری انسان‌گرایی راجرز، نظریه سازه‌گرای مسیر شغلی ساویکاس و نظریه عاملیت بندورا و ارائه الگویی تلفیقی بود. پژوهش در سال 1404 انجام شد. متون مرتبط با این نظریه‌ها به‌صورت هدفمند انتخاب شدند و تعداد منابع بر اساس اصل اشباع داده‌ها در بازه زمانی 1990-2024 که در هر نظریه 8 منبع اصلی و منابع مرتبط در ده اخیر تعیین گردید. داده‌ها با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی مرسوم هیش و شانون (2005) تحلیل شدند. تلفیق این مؤلفه‌ها با استفاده از روش یوسفی و گلپرور (2023) انجام شد و در نهایت الگوی مبتنی بر عاملیت انسانی طراحی گردید. یافته‌ها نشان داد، در نظریه بندورا، جبر متقابل و چهار ویژگی اصلی عاملیت (نیت‌مندی، پیش‌اندیشی، خودواکنش‌سازی، خودتأملی) بنیان ساختاری مدل را تشکیل می‌دهند. در نظریه ساویکاس، ابعاد انطباق‌پذیری و مفاهیم مرتبط با ساخت مسیر شغلی در تقویت عاملیت نقش دارند. در نظریه راجرز نیز مفاهیمی چون ارگانیزم، انسانِ دارای کارکرد کامل و هماهنگی، منابع شخصی لازم برای توانمندسازی عاملیت در مسیر شغلی را فراهم می‌سازند. بر اساس فرآیند استخراج، مدل از اعتبار کیفی برخوردار است و قابلیت به‌کارگیری در طراحی بسته‌های آموزشی و مداخلات مشاوره‌ای و نیز آزمون تجربی سازه‌های مرتبط با توانمندسازی عاملیت انسانی در توسعه مسیر شغلی را دارد.