بررسی پیوند کواسیر، نوشاکِ اِدایی ایزدان نورس با هئومه‌ و سومَه‌‌ی اوستایی‌_ودایی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22103/jcl.2024.22640.3694
چکیده

در ایزدستان مردمان هند و اروپایی باستان، خدای رازآلودی است که معمولاً به صورت یک گیاه- نوشاک بازنمایی می‌شده است. این ایزد – گیاه – نوشاک، در متون کُهن ایرانی و از جمله اَوِستایِ‌ نو هَئومه = هوم و در سَنسکریتِ ودایی، سومَه نامیده می‌شود. اما در فرهنگ‌های دیگر منشعب از هند و اروپایی آغازین نیز می‌توان رد او را با نام‌هایی دیگر و با هویّتی دگرگون شده دنبال نمود. کًواسیر ِاساطیر نورس باستان که وصف او در اِدای اسنوری(یا ادایِ منثور) و هایمسکرینگلا ، هردو ازآثار ایسلندی قرن سیزدهم میلادی نوشته‌ی اسنوری استورلسون و نیز اشعار اسکالدیک آمده، از آن جمله است. کًواسیر ایزدی است که از سوی خدایان ایسیر و ونیر خلق می‌شود و سپس در مراسمی آیینی به دست دو دورف قربانی می‌شود تا با درآمیختن خون او با عسل، آشامه‌ی مید (یا شرابِ انگبین) به دست آید که استفاده از آن موجب الهام شاعرانه می‌گردد. به همین خاطر از آن با نام «باده‌ی انگبینِ شاعرانگی» یاد می‌شود. نام کواسیر که مشتق از لغت‌کواس به معنای آبجوی قویِ است، بازنمود آشامه‌ی سکرآور هئومه/ سئومه است. ازدیگرسو، همانگونه که سومَه را عقابی از ملکوت می‌آورد و در اختیار اینْدْرَ قرار می‌دهد، کواسیر را نیز اُدین ، به شکل عقابی، از جایگاه کوهستانی ستونگ می‌رباید تا آن را به خدایان برساند. نکته‌ی شایان توجه دیگر اینکه کواسیر همچون سومَه، خدایی است که قربانی می‌شود تا دیگربار به صورت نوشاکی هستی یابد و آشامه‌ی خدایان و شاعران حماسه‌سرا گردد؛ چنانکه ‌هئومه/ سومه نیز قربانی می‌شود و پاداش قربانی نمودن او...