ذات‌گرایی جدید مسیر بازسازی فلسفه و فلسفه علم اسلامی

نویسندگان
doi
10.61882/mi.6.1.43
چکیده

علم فیزیک سه مقطع پیشانیوتنی، نیوتنی، و کوانتومی را پشت­سر گذاشته است. هر مقطع دارای لوازم فکری فلسفی خاص به­خود بوده است. فیزیک پیشانیوتنی به ذات‌گرایی و واقع‌گرایی قدیم (و به تعبیری، خام) و به فلسفه متقدمین و فلسفه اسلامی، فیزیک نیوتنی به ضدّذات‌گرایی و ضدّواقع‌گرایی و به غالب فلسفه‌های معاصری که در ایران رواج دارند، و فیزیک کوانتومی به ذات‌گرایی و واقع‌گرایی جدیدی، که عمدتاً در ایران ناشناخته است رهنمون شده‌اند. فلسفه اسلامی که در بستر فیزیک پیشانیوتنی به بار نشسته و به ذات‌گرایی و واقع‌گرایی قدیم رهنمون شده است، با ظهور فیزیک نیوتنی و لوازم ضدّذات‌گرایانه و ضدّواقع‌گرایانه آن، توان پیشروی خود را از دست داد و ناچارا دست­بسته در کناری نظاره‌گر مانده است. فلسفه اسلامی برای اینکه بازسازی شده و امروزین گردد به یاری جریان ذات‌گرایی و واقع‌گرایی جدید نیازمند است. فلسفه اسلامی با تحلیل، نقد و بازسازی ذات‌گرایی جدید و به­تبع آن، بازسازی خود، می‌تواند از منظری ذات‌گرایانه و واقع‌گرایانه، به بازسازی فلسفه عمومی، معرفت­شناسی و فلسفه ‌علم مبادرت ورزیده و به­تبع آن‌ها در پیشبرد واقع‌بینانه سایر علوم و امور، و به­تبع آن‌ها در حلّ و فصل واقع‌بینانه مسائل و مشکلات، سهم به­سزائی داشته باشد.