فریدون، دارندۀ سه نیرو، پهلوان بود یا پزشک یا پیامبر؟ (براساس سه متن سودگرنسک، ورشت مانسر نسک و متن مانوی dr)
نویسندگان
1 استاد، زبانهای باستانی ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبانهای باستانی ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
3 استاد، زبانهای باستانی ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
doi
10.22059/jis.2025.389555.1336چکیده
فریدون از نامآورترین پهلوانان اسطورهای ایران است که بر ضحاک چیره شد و او را در کوه دماوند به بند کشید. در این پژوهش اسطورههایی که در سودگرنسک و ورشتمانسرنسک دربارۀ فریدون آمده است به همراه متنِ مانوی dr که در آن نامِ فریدون به عنوان از بین برندۀ تب و بیماری ذکر شده است، با اوستا و زند تطبیق داده میشود تا اصیل بودن یا غیر اصیل بودن اسطورۀ فریدون در این متون مشخص گردد. طبق یافتههای پژوهش، اسطورۀ «زدن و به بند کشیدن ضحاک» در سودگرنسک اسطورهای اصیل است و در اوستا آمده است و در شاهنامه، گرشاسبنامه و کوشنامه نیز با شباهت به سودگرنسک ذکر شده است. اسطورۀ «استفادۀ فریدون از افسون و جادو برای غلبه بر دیوهای مازندران» اصیل نیست و خلق شده توسط بندهای مهمانشده در این فرگرد است و در شاهنامه و کوشنامه نیز به آن اشاره نشده است. اسطورۀ «درمانگری فریدون و مبارزۀ او با تب و بیماری» که در متنِ مانوی dr آمده است، اسطورهای اصیل است و در اوستا آمده است. اسطورۀ «دادن پیشنهاد رسالت دین توسط اورمزد به فریدون و نافرمانی کردن فریدون از اورمزد» که در ورشتمانسرنسک ذکر شده است، اسطورهای است که توسط بندهای مهمان در این فرگرد خلق شده است.
