فرهنگ زیست برآمده از رسم آیینی؛ نمونۀ پژوهش: تعزیۀ روز یازدهم محرّم روستای تَلاوُک، استان مازندران
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، گروه مطالعات معماری ایران، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه مطالعات معماری ایران، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 کارشناسی ارشد، گروه ایرانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jis.2024.370438.1253چکیده
تعزیه (شبیهخوانی) که با باورهای آیینی پیوند دارد، در پیکربندی و سمتوسو دادن به فرهنگ زیست مردم اثرگذار است. ازاینرو، تعزیۀ امامحسین(ع) روستای تلاوک بهعنوان نمونۀ پژوهش برگزیده شد. این روستا یکی از روستاهای استان مازندران در بخش دودانگۀ شهرستان ساری است که از دوران قاجار تاکنون، پیوسته در روز یازدهم محرم تعزیه برگزار میکند. پرسش پژوهش این است که آیا تعزیۀ روستای تلاوک، ساختاری فرهنگی پدید آورده است؟ و اگر چنین است، چه نمودها و نشانههایی دارد؟ رویکرد پژوهش کیفی است و دادهها از روش بررسی میدانی، زندگی در روستا، ارزیابی تعزیه و رویدادهای همپیوند با آن و نیز گفتوگو با دانایان و کهنسالان در دو دهه گردآوری شدهاند. انگیزۀ پژوهش، بررسی و ارزیابی پیوند میان تعزیه و مردمان است. برآیند پژوهش نشان میدهد تعزیه در روستای تلاوک، هم فرهنگ زیست ناملموس (باور و رفتار گروهی مردم) پدید آورده است و هم فرهنگ زیست ملموس (بافت کالبدی روستا). یافتههای پژوهش نمایان کردهاند که با برگزاری تعزیۀ امامحسین(ع)، شیفتگی به حسینبنعلی(ع) و کارزار کربلا گستردهتر شده و رفتارها و باورهایی در راستا با آن پدید آمدهاند. این شیفتگی و باورمندی با پیوستگی و ماندگاری تعزیۀ امامحسین(ع) در روستای تلاوک همراستاست.
