ارائـه مدل خلق پول و سود موهومی در نظام بانکی ایران
نویسندگان
1
2 دانشگاه تبریز
3 دانشگاه گیلان
4 دانشگاه فردوسی مشهد
doi
10.22034/iaas.2026.244080چکیده
این پژوهش با هدف بررسی نقش سودهای غیرواقعی بانک ها در پویایی متغیرهایی همچون نقدینگی و سودآوری، و تبیین آثار آن بر سازوکار خلق پول در نظام بانکی ایران انجام شده است. نمونه آماری تحقیق شامل 12 بانک فعال در نظام بانکی ایران در دوره زمانی سال های 1391 تا 1402 است. در این پژوهش، ابتدا با استفاده از مدل پانل خود رگرسیون برداری در قالب دو سناریوی تحلیلی (داده های رسمی و تعدیل شده بر اساس نظر خبرگان)، روابط پویای بین سود موهومی ( PP )، سودآوری ( ROA ) و نقدینگی ( LIQ ) بررسی شده است. در سناریوی اول، نتایج نشان داد که وقفه های اول و دوم متغیر سود موهومی بر سطح فعلی آن تأثیر مثبت و معنادار دارند (0.472 و 0.201). همچنین، نقدینگی در معادله PP ضریب منفی و معناداری دارد ( − 0.145)، که نشان می دهد افزایش نقدینگی واقعی می تواند سود موهومی را کاهش دهد. در سناریوی دوم (اصلاح شده با نظر خبرگان)، سهم تسهیلات غیرجاری پنهان شده در وام های جاری به طور میانگین 17.3 درصد برآورد شد. با اعمال این اصلاح، ضرایب وقفه های PP کاهش یافتند و اثر LIQ منفی تر شد ( − 0.192)؛ که نشان دهنده کاهش پویایی سود موهومی و تقویت نقش نقدینگی در مهار آن است . پژوهش حاضر نشان داد که سودهای غیرواقعی نه تنها پایداری نقدینگی بانک ها را تضعیف می کنند، بلکه در بلندمدت به افت سودآوری واقعی نیز منجر می شوند. اگر گزارش های مالی بانک ها از تحریف و حساب آرایی مبرا بود، بخش قابل توجهی از نقدینگی ناسالم خلق نمی شد. لذا شفافیت مالی، اصلاح ساختار گزارشگری و اعمال نظارت های هوشمندانه بر عملکرد بانکی، پیش نیاز تحقق ثبات پولی در اقتصاد ایران است.
