فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاعر در زمان سرایش با ضمیر ناخودآگاه ارتباط می‌یابد و محتویّات آن را به مخاطب عرضه می‌کند. بنابراین شناخت و بررسی آرکی‌تایپ‌ها از جمله آرکی‌تایپ سایه ابعاد پنهان شخصیت شاعر را به ما می‌شناساند. این آرکی‌تایپ یکی از مهمترین آرکی تایپ‌هاست که بخش پنهان و تاریک‌تر ضمیر ناخودآگاه را نشان می‌دهد. سایه در شکل منفی شامل تمامی امیال و فعّالیّت‌های غیراخلاقی و منع شده است و در شکل مثبت لازمۀ ادامۀ زندگی. این نوشتار بر پایۀ مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی که با نگاهی جهانی وجود شباهت بین آثار ادبی را برآمده از روح مشترک بشری می‌داند، با نگاهی روان‌شناسانه به اشعار فروخ فرخزاد و سیلویا پلات می‌پردازد. نگارنده در این پژوهش به شیوۀ تحلیلی ـ توصیفی آرکی‌تایپ سایه را در شعر این دو شاعر بررسی و مقایسه می‌کند. این بررسی تطبیقی علاوه بر کشف لایه‌های پنهان ضمیر ناخودآگاه شاعران مورد بحث، نقاط اشتراک و افتراق فرهنگی ـ اجتماعی جامعۀ آنان را نیز نشان می‌دهد. به عنوان مثال فراوانی برخی نمودهای کهن الگوی سایه چون احساس حقارت، ترس و خشم و خشونت در شعر سیلویا نسبت به شعر فروغ، علاوه بر این که نشان دهندۀ شخصیت برون‌گرای شاعر ـ نسبت به فروغ ـ است، جامعۀ خشن و مردسالار او را نیز تداعی می‌کند. از سوی دیگر سیلویا پلات با به نمایش گذاشتن جلوه‌های بیشتری از سایه، به شناخت کامل‌تری از آن می‌رسد و بهتر با آن آشتی می‌کند.