بازتاب عناصر زبانی فرهنگ عامه ایران و پاکستان در شعر پروین شاکر و سیمین بهبهانی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه جی. سی. یو، لاهور، پاکستان

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران

doi
10.22103/jcl.2023.20709.3568
چکیده

شاعران، از پشتوانه‌های فرهنگی و تجارب زیسته یا آموخته‌ برای تقویت محتوای شعر خویش سود می‌جویند. بی‌تردید فرهنگ و ادبیات عامیانه یکی از پرکاربردترین آبشخورهای معنوی ادبیات رسمی به شمار می‌رود. آداب و رسوم، سنت‌های بومی و محلی، باورها و عقاید، مثل‌ها و کنایات، قصه‌ها و افسانه‌ها و غیره عناصر فرهنگ عامه هستند که می‌توان آن‌ها را به دو بخش عناصر زبانی و غیر زبانی تقسیم کرد. منظور از عناصر زبانی فرهنگ عامه تعابیر، اصطلاحات، کنایات، دشنام‏ها، مثلها و متل‌ها، قصه‌ها و افسانه‌ها و هر آنچه که با ابزار زبان خلق شود، می‎باشد. سیمین بهبهانی بانوی شاعر ایرانی و پروین شاکر بانوی شاعر پاکستانی، از جمله شاعران معاصر شناخته‌شده در ادبیات فارسی و اردو هستند که در سروده‌های خویش از پشتوانه‌ها و عناصر فرهنگ و ادبیات عامیانه تأثیر پذیرفته و آن را در شعر خویش به صورتی هنری بازتاب داده‌اند. پژوهش پیش رو کوشیده است تا با رویکرد مقایسه‌ای-تطبیقی و روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع و اسناد مکتوب، عناصر زبانی فرهنگ و ادبیات عامیانه را در شعر دو شاعر یاد شده بررسی، طبقه‌بندی و تحلیل نماید. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که دو شاعر یاد شده شعر، با عنایت به جنسیّت و نگاه زنانه‌ی جاری و ساری در آثار ایشان، از عناصر زبانی فرهنگ عامه به شکلی گسترده استفاده کرده‌اند که با توجه به قرابت‌ها و پیوندهای تاریخی، مذهبی، فرهنگی و... میان دو جامعه‌ی ایرانی و پاکستانی و دو زبان فارسی و اردو، فارغ از تفاوت‌های موجود، شباهت‌های بسیاری با هم دارند.