واکاوی درونمایههای کهنالگوهای خویشتن و فرآیند فردانیت، مترتب بر خانههای سنتی فلات مرکزی ایران، دوران قاجار
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی، گروه معماری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 استاد مدعو، دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
3 استادیار، گروه روانشناسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
4 استادیار، گروه معماری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران، (نویسنده مسئول)
doi
10.22059/jis.2023.354101.1177چکیده
تاثیر فرآیندهای روانیِ هنرمند، طی خلق اثر، مبرهن است. در این ملجاء، کارل گوستاو یونگ، روانکاو سوئیسی با مطالعه بر رویاها و اسطورهها، به الگوهای تکرار شوندهای در کردوکارهای روان انسان دست یافت که طی تاریخ، بهکرات برآفرینههای بشر، تجلی یافتهاند. بسط این اندیشه منجربه شکلگیری رویکرد خوانش کهنالگویی شد که در تکوین الگویی ساختاری در پژوهشهای علوم انسانی نتیجهبخش بوده است. در این نگرش نهادِ اثر، بهمثابۀ روان آفرینندۀ آن در نظر گرفته میشود و استعارات موجود، مبتنیبر کهنالگوهای مشخصی تفسیر میگردند. در میان اقسام هنر، معماری، علاوه بر سویۀ مادی، مشحون ایدههایی فراکالبدی و دربردارندۀ جنبههایی غنی از فرهنگ و باورهای این بوم است که مجال تاملبر تجلیات ناخودآگاه جمعی را فراهم میآورد. این پژوهش با هدف درک درونمایههای کهنالگوهای خویشتن و فرآیند فردانیت، در نظریات یونگ و یافتن مفاهیم مشترک میان آنها و معماری خانههای سنتی فلات مرکزی ایران و گسترش مرزهای دانش میانرشتهای تدوین گشته است. پرسشهای پژوهش چنین تبیین میگردند: درونمایههای مترتببر کهنالگوهای خویشتن و فرآیند فردانیت در خانههای سنتی فلات مرکزی ایران کدامند؟ این کهنالگوها با کدام اصول معماری خانههای سنتی فلات مرکزی ایران تطابق دارند؟ روش غالب پژوهش، تحلیل محتوای کیفی، با تعامل رویکردهای استقرایی_قیاسی و نگرش پدیدارشناسی است. پایایی پژوهش در بخش کمی، با اعمال ضریب آلفای کرونباخ، در نرمافزار Spss تعیین میگردد. نتایج نشان میدهند، درونمایههایی چون «مرکزیت»، «همنشینی تضادها»، «درونگرایی»، «هندسۀ ماندالایی»، «سلسلهمراتب» و «وحدت» در کهنالگوهای خویشتن و فرآیند فردانیت با برخی اصول معماری خانههای سنتی قاجاری در فلات مرکزی ایران متناظر بوده و بر اجزای خانهها فرافکنی شدهاند.
