تحلیل کتیبه های درب امامزاده حمزه دهدشت و جایگاه آن در شناخت مضامین مذهبی شیعی (آیات و ادعیه)
نویسندگان
1 استادیار، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران. تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی، گرایش دوران اسلامی، گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jis.2023.367370.1242چکیده
مقابر مذهبی، بهخصوص حرم های امامزادگان، از دیرباز مورد احترام مسلمانان و بهویژه شیعیان قرار داشته است. در حکومتهای شیعیمذهب، این ارادت و توجه بیشتر بود. آثاری که با توجه به اقبال مردم منطقه به آن می توانست چون رسانه های در تبلیغ باورهای حاکمان سیاسی وقت نیز ایفای نقش کند. حکومت آلبویه، بهعنوان اولین حکومت فراگیر و نیرومند شیعیان در قرن 4 و 5 ق، به اینگونه بناها عنایت داشت و در متون تاریخی به مواردی از توجه ویژة آنان در این باره یاد شده و در کنار آن برخی آثار مذهبی باستانشناختی از آن دوران نیز به همین امر گواهی میدهد. امامزاده حمزه دهدشت، در استان کهگیلویه و بویراحمد، در منطقة باستانی ارجان، از بناهای کهن باقیمانده از صدر اسلام است و در چوبی آن، که اکنون به شمارة 3292 در موزة ملی ایران نگهداری میشود، حاوی پیام های مذهبی ویژهای است.پیش از این، برخی از محققان به شاخصه های بصری یا توصیف کتیبه های این در توجه نموده اند، اما به تحلیل مضامین و پیام ها در آن چندان عنایتی نداشته اند. نوشتار حاضر با روش توصیفی تحلیلی به این پرسش می پردازد که در کتیبه های این در کهن از چه مضامینی بهره برده شده و آن مضامین و پیام ها در باورهای شیعی چه جایگاهی دارند؟ بیان اهمیت ویژة این اثر و توجه به نکاتی ویژه در مستندسازی برخی ادعیة معروف شیعی از دیگر مطالبی است که در این پژوهش به آن توجه شده است. نتایج اولیة این پژوهش نشان داد که این اثر علاوه بر منظر زیبایی شناختی و شاخصه های بصری ارزشمند، از لحاظ مضامین و محتوای خود اثری ویژه بوده و در اعتبارسنجی برخی از منابع مکتوب دست اول شیعی کارآیی دارد. مضامین و محتوای کتیبه ها نیز از لحاظ اجتماعی بازگوی وضعیت سیاسی و فرهنگی شیعیان وقت و حضور توانمند مذهب امامی در آن منطقه است.
