بررسی تطبیقی اخلال در نظم محکمه از منظر حقوق افغانستان و ایران

نویسندگان

1 دانشگاه شهید باهنر کرمان

2

doi
10.22034/ls.2026.100804
چکیده

اخلال در نظم محکمه از جمله چالش‌های اساسی در فرآیند دادرسی عادلانه محسوب می‌شود که می‌تواند روند رسیدگی قضایی را مختل ساخته، اعتماد عمومی به نظام قضایی را کاهش دهد. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی مفهوم، مصادیق و ضمانت‌اجراهای اخلال در نظم محکمه در حقوق افغانستان و ایران انجام شده است. سؤال اصلی تحقیق این است که اخلال در نظم محکمه در حقوق دو کشور چگونه تعریف و تنظیم شده است؟ اهمیت تحقیق از آن جهت است که شناسایی نقاط قوت و ضعف هر نظام حقوقی می‌تواند زمینه‌ساز اصلاحات قانونی و ارتقای کارایی نظام قضایی گردد. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و تطبیقی بوده و داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی و تحلیل قوانین مربوطه در دو کشور جمع‌آوری شده است.  یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی، نظم جلسه قضایی را پیش‌شرط تحقق عدالت دانسته و ابزارهایی مانند تذکر، اخطار و اخراج از جلسه را به طور مشترک پیش‌بینی نموده‌اند. با این حال، نظام حقوقی ایران با پیش‌بینی صریح حبس کوتاه‌مدت و تفکیک میان آیین دادرسی کیفری و مدنی، از انسجام قانونی بیشتری برخوردار است. در مقابل، نظام حقوقی افغانستان با رویکرد مرحله‌ای و توجه ویژه به حمایت از حقوق دفاعی متهم پس از اخراج، تعادل بیشتری میان اقتدار محکمه و حقوق فردی برقرار کرده است. تفاوت دیگر در نحوه برخورد با ارتکاب جرم در جلسه قضایی است که در افغانستان با تفکیک میان قباحت، جنحه و جنایت همراه است.