جایگاه عرف در فقه امامی و حنفی و حقوق افغانستان

نویسندگان
doi
10.22034/ls.2025.100721
چکیده

عرف پدیده‌ای ریشه‌دار در جوامع انسانی است که به‌عنوان روش و سلوک مستمر مردم، همواره در شکل‌دهی روابط اجتماعی و قواعد حقوقی، نقش مؤثری ایفا کرده است. با وجود تألیفات متعدد در مورد عرف، کمتر به تحلیل تطبیقی آن میان مذاهب فقهی و تأثیر آن بر نظام حقوقی افغانستان پرداخته شده است. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه عرف در فقه امامیه و حنفیه و همچنین نقش آن در نظام حقوقی افغانستان صورت گرفته است. اهمیت این موضوع در این است که بسیاری از مسائل نوپدید فقهی و حقوقی در خلأ نصوص صریح، نیازمند رجوع به رویه‌ها و عادات اجتماعی است. در این تحقیق، با استفاده از روش کتابخانه‌ای و تحلیل اسنادی، تلاش شده تا دیدگاه‌های مذاهب امامی و حنفی در خصوص عرف مقایسه و جایگاه آن در حقوق افغانستان تبیین شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که عرف صحیح، مشروط به مطابقت با اصول شرعی و مصالح عمومی، در هر دو مکتب فقهی جایگاه معتبری دارد، هرچند در تطبیق آن تفاوت‌هایی به چشم می‌خورد. در حقوق افغانستان نیز عرف در کنار منابع رسمی، به‌ویژه در خلأ قانون، نقش راهگشا و مؤثری دارد.