مرور و بررسی سیاست ها و برنامه های ارتقاء تولید و بهرهوری آب گندم در ایران

نویسندگان

1 عضو هیات علمی بخش تحقیقات آبیاری و زهکشی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی

doi
چکیده

گندم محصولی راهبردی در ایران است. به تبع آن سیاستها و برنامه های مختلفی از جنبه های اجرایی و تحقیقاتی در کشور به مورد اجرا گذاشته شده‌اند. بر اساس مرور و بررسی اسناد بالادستی، میتوان دریافت که در این اسناد توجه به این محصول به عنوان محصولی راهبردی، هنوز کمرنگ است. ولی در سیاستها و برنامه های اجرایی درون دستگاهی متولیان تولید، آن از چالشها و دغدغههای اصلی بوده و سیاستها و برنامه مختلفی تدوین شده و یا در حال اجرا هستند. سیاستها و برنامه‌هایی نظیر استفاده بیشتر از روشهای نوین آبیاری برای تولید گندم، استفاده بیشتر از کشاورزی حفاظتی، طرح جهش دیمزارها، برنامه های تحقیقاتی–توسعه‌ای مختلف با مؤسسات تحقیقات بین المللی، برنامه‌های به‌زراعی و به‌نژادی مختلف، اجرای طرح افزایش ضریب خود اتکایی گندم، افزایش بهره‌وری سیستمهای تولید غلات-محور، افزایش عملکرد و بهره‌وری آب گندم در نظام های گندم بینان، و تدوین سیاستها و اجرای دستورالعمل مربوط به تشویق بهره برداران نمونه با بهره‌وری آب بالا. از نکات بارز این برنامه ها‌و سیاست‌ها توجه خاص به ارتقاء تولید محصولات کشاورزی دیم (از جمله گندم) و دخالت بیشتر بخش خصوصی و نهادهای مربوطه در ارتقاء تولید و بهره‌وری این محصول است. بهرحال نتایج این بررسی نشان می‌دهد که سیاستها و برنامه های تدوین شده از نظر استنادی خوب و محکم، مدون و مستند نشده‌اند و بیشتر در قالب اظهار نظرهای مسئولین در رسانه‌ها و یا گزارشات و بخشنامه‌های موردی میباشند. همچنین بررسی میزان پیشرفت و پایش این سیاستها و برنامهها برای مشخص شدن موانع اجرای آنها، و همچنین مقطعی بودن و میزان پایداری آنها از جنبه ادامه کار با در نظر گرفتن تغییرات در مدیریتها، از نقاط ضعف و یا کاستیهای اجرای این چنین سیاستها و برنامهها میباشند. در خاتمه ، توصیه‌ها و راهکارهایی از انواع برنامه‌ای-سیاستی و راهبردی برای ارتقاء عملکرد و بهره‌وری آب گندم در کشور ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها