موضوعیت و طریقیت ابزار و روش مجازات در اسلام

نویسندگان
doi
ls/ls1.2021.100013.1004
چکیده

این نوشتار طریقیت و موضوعیت یا نقش دخیل بودن و نبودن روش‌های تعریف شدۀ مجازات اسلامی را در امتثال احکام کیفری بر اساس فقه جعفری به بررسی گرفته است تا زمینۀ باشد برای تبیین حقیقیت و فهم تبدل یا ثبات و جاودانگی این مکانیسم‌های جزایی در اسلام. در نهایت با روش تحلیلی-استنباطی به این نتیجه رسیده است که روش‌ها و ابزارهای تعیین شده برای مجازات در اسلام مانند کیفر رجم و ابزار قتل در باب لواط، موضوعیت داشته و تحول‌پذیر نیست و خود بخش از احکام جزایی را تشکیل می‌دهد. در موارد اندکی است که ابزار نام برده در اجرای احکام جزایی خصوصیت ندارد. در مقابل این دیدگاه، برخی معتقد به طریقیت بوده و برای اثبات دیدگاه خود از شواهدی چون پیشینه و رسمیت روش‌ها در جوامع غیر اسلامی و یا امضایی بودن آن‌ها، اصالت دادن به اهداف مجازات و یا نگاه مفسرمحوری به احکام کیفری اسلام استمداد جسته‌اند. این نوشته با استناد به فهم فقیهان و نیز ظهور و بلکه نصوص قرآن و روایات برای مسأله طریقت و موضوعیت روش‌های مجازات را مورد بررسی قرار داده و نتیجه به دست آمده حاکی از آن است که موضوعیت روش‌ها مؤید به شواهدی بیشتری است و اکثر فقهاء بر سببیت و موضوعیت تأکید کرده‌اند.، اما در مواردی که آن شیوه‌ها تزاحم با حوادث مهم‌تر کرده و یا نتیجه معکوس داشته باشد و یا اجرای آن‌ها دشوار و یا ناممکن شود، بر اساس حکم ثانوی درحق الله، بدل به تعزیر می‌شود و در حق الناس زمام اختیار به‌دست صاحب حق سپرده می‌شود.