تحلیل جنایت ناشی از ترک فعل در قانون مجازات ایران

نویسندگان
doi
ls/ls1.2021.100009.1000
چکیده

موضوع امکان و عدم امکان ارتکاب جرم از طریق ترک فعل از مسائل مهم و چالش‏برانگیز حقوق جزاست که از گذشته مورد بحث فقها و حقوق‏دانان بوده است که آیا عنصر مادی جرائم علیه اشخاص که معمولاً با افعال مثبت ارتکاب می‏یابد، ممکن است در شرایط خاص با ترک فعل نیز تحقق پیدا کند یا خیر. برای تحلیل و بررسی‌ قابلیت‌ ایجاد جنایت بـا ترک فعل، ترک فعل‌ را می‌توان به دودسته‌ تقسیم کرد: ترک فعلی که تأثیری در وقوع جنایت ندارد و دسته دوم ترک فعلی که در وقوع جنایت تأثیر دارد. در قسم اول در رابطه با عدم ضمان تارک هیچ اختلافی مابین فقها و حقوق‌دانان وجود ندارد و بدون تردید تارک را نمی‌توان مرتکب جنایت دانست اگرچه تارک در پیشگاه خداوند مسئول است. اما در قسم دوم، اگر تارک، فعلی را که طبق قانون یا قرارداد موظف به انجام آن بوده را ترک کند و جنایتی رخ دهد مابین حقوق‌دانان و فقها در ضمان یا عدم ضمان تارک اختلاف‌نظر وجود دارد منشأ اختلاف این است که آیا‌ مى‌توان میان ترک فعل‌ و جنایت‌ رابطه علیّت برقرار دانـست یا خیر. گرچه برخى حقوقدانان بـا این استدلال فلسفی که «ترک فعل امرى عدمى است و امر عدمى نمى‌تواند منشأ امرى وجودى همچون مرگ و تلف عضو شود»، تارک را‌ مسئول جنایت نمى‌دانند.