سیرهنگاری در اندلس: بررسی و ارزیابی الدُّرَر فِی اِخْتِصَار الْمَغَازِی وَ السیر ابن عَبْدالبَرّ
نویسندگان
doi
چکیده
سیرهنگاری در اندلس در سدههای چهارم و پنجم هجری به شکوفایی رسید. سیرههای نوشته شده در غرب اسلامی اگرچه متعدد و گوناگون هستند، امّا کمتر بررسی و ارزیابی شدهاند. الدُّرَر فی اختصار المغازی والسّیر تألیف ابن عبدالبَرّ قُرْطُبی (د. 463ق) از نخستین و مهمترین نمونههای سیرهنگاری در مغرب و اندلس بهشمار میآید. این مقاله که به روش تاریخی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی نگاشته شده این پرسش را پیگرفته که ابن عبدالبر در الدُّرَر چگونه روایات سیره و مغازی را عرضه و بازنمایی کرده است؟ بنابر یافتههای پژوهش ابن عبدالبَرّ، برخلاف تصور رایج، تنها ناقل روایات پیشین نبوده، بلکه با ساماندهی خاص روایتها، حذف و انتخاب آگاهانۀ اخبار به بازسازی روایی ویژهای از سیره و مغازی دست زده است. ابن عبدالبَرّ در الدُّرَر نه بهعنوان یک مختصرکنندۀ منفعل، بلکه بهمثابه یک مؤلفِ کنشگر عمل کرده و با گزینش و بازچینش روایات معتبر از نگاه خود، روایتی واقعگرایانه و تاریخی، نه ماورایی و اسطورهای از سیره ارائه داده است. تحلیل منابع نیز آشکار میسازد که شبکۀ اسنادی او پیوندی زنده میان سنت سیرهنگاری مشرق و فضای علمی اندلس برقرار کرده و در نتیجه نوعی بازتعریف اندلسی از سیره پدید آورده است. بر این اساس، الدُّرَر سهمی تعیینکننده در انتقال، بازساخت و بومیسازی دانش سیره در غرب اسلامی داشته است.
