بازخوانیِ چهارده سخن از تذکرة الأولیاء عطار با تکیه بر منابع عربی آن

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان، ایران.

doi
10.22103/jcl.2021.16384.3139
چکیده

عطّار نیشابوری در تألیف تذکرة الأولیاء، بیشتر از منابع عربی بهره برده است. بنابراین برای تصحیح و فهمِ بهتر این کتاب،‌ توجّه به منابع عربی آن بسیار لازم است. در این پژوهش با تکیه بر عالمانه ترین تصحیحی که از تذکرة الأولیاء به کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی انجام گرفته است، به تحقیق در منابع عربی چهارده سخن از این کتاب پرداخته شده است. در این راستا دگرسانی‌های متن تذکره با اصلِ عربی اقوال، تبیین و درباب روایتِ صحیح بحث شده است. این دگرسانی‌ها یا حاصل بدخوانی/ فهم نادرست عطّار از منابع عربی هستند و یا اینکه اشکال به منابع مورد استفاده او و یا کاتبان نسخه‌های تذکره برمی‌گردد. روش کلی پژوهش حاضر، جستجو و تطبیق اقوال تذکرة الأولیاء در منابع عربی متقدّم بر عطّار و کشف موارد اختلاف روایت تذکره و منابع عربی بوده است. در بررسی‌ اقوالی که در تذکرة الأولیاء تصحیف شده‌اند، نخست مورد اشکال مشخص شده و سپس با توجّه به منبع/منابعِ عربی مورد استفاده عطار درباره وجه صحیح بحث شده است. علاوه بر این در بیشترموارد، درباره اینکه از بین منابعی که محتملاً مورد استفاده عطار بوده‌اند، کدام‌‌یک را باید منبع اصلی دانست، نیز استدلال شده است. در یک مورد نیز به بحث درباره معنای اصطلاحیِ واژه‌ای در یکی از اقوال تذکره پرداخته شده است. نکته‌ای که بر آن تأکید می‌شود آن است که اشتباهات عطّار یا منابع او به هیچ‌وجه به معنی اشتباه مصحّحِ معتبرترین چاپ تذکره نمی‌باشد بلکه موارد یافت شده را می‌توان به عنوان تعلیقاتی بر چهارده قول تذکرة الأولیاء محسوب داشت.